RightClickBlocker

16, ఏప్రిల్ 2017, ఆదివారం

పాడనా తెనుగు పాట - కృష్ణశాస్త్రి చిక్కని తేనెల ఊట


తెలుగు - అమ్మ నేర్పిన భాష, శతాబ్దాల నుండి ప్రవహిస్తున్న జీవనది. మాతృభాష అనగానే తెలియని ఉత్సాహం. చక్కని తెలుగు వినపడితే మనసు ఉరకలెత్తుతుంది. భాషలోని మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తుంటే సమయమే తెలియదు. భాషలోని పద సంపద గమనిస్తుంటే లోకమే పట్టదు. తెలుగుదనం, తెలుగు నుడికారం, తెలుగు రుచి అనే ఝరులలో తేలియాడుతుంటే అమ్మ ఒడిలో నిదురుపోయినంత సాంత్వన.

తెలుగుదనం అనగానే దేవులపల్లి వారు గుర్తుకొస్తారు. తేట తేనె లాంటి తెలుగు పదాలతో ఎన్నో అద్భుతమైన గీతాలను ఆయన రచించారు. 1976లో విడుదలైన అమెరికా అమ్మాయి చిత్రానికి నేపథ్యం - విదేశీ వనిత భారతీయుడిని వివాహం చేసుకొని, భారత దేశానికి వచ్చి, భాష కళలు నేర్చుకుని, భారతీయతను పరిపూర్ణంగా తెలుసుకోవటం, అత్త మామలకు కనువిప్పు కలిగించటం. ఆ వనిత తీయని తెలుగు భాష అంటే మక్కువ పడి నేర్చుకొని పాడిన పాట ఇది. భారతీయులుగా ఉంటూ మన భాషను విస్మరిస్తున్న నేటి యువతరానికి, తల్లిదండ్రులకు ఈ చిత్రం ఓ పెద్ద కనువిప్పు.

ఈ చిత్ర కథా నాయిక ఆన్నిక్ చేమొట్టి ఫ్రెంచ్ వనిత. భారతీయ కళలపట్ల ఆకర్షితురాలై భారత దేశం వచ్చి భరతనాట్యం నేర్చుకొని, దేవయానిగా పేరు మార్చుకొని మన నాట్యశాస్త్రంలో ఎందరికో శిక్షణనిస్తున్నారు. ఆమె భారత్-ఫ్రెంచ్ కల్చరల్ ఎక్స్ఛేంజ్ కార్యక్రమానికి సారథ్యం కూడా వహించారు. భారత దేశంలోనే స్థిరపడి మన కళను ఆరాధిస్తున్న ఆమె సేవలకు గుర్తింపుగా ఆమెకు భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ బిరుదు ప్రదానం చేసింది.

దేవులపల్లి వారు ఇటువంటి మంచి నేపథ్యం, కథ ఉన్న చిత్రానికి అద్భుతమైన తెలుగుతల్లి వైభవాన్ని చాటే గీతాన్ని అందించారు. ఈ గీతంలో దేవులపల్లి వారి సాహిత్య సౌరభాలు తెలుగుదనపు సౌందర్యంతో మేళవించబడ్డాయి. గుళ్లో గంటలు, గోదావరి గలగలలు, మావులు, తోపులు, మోపులు, పైరగాలులలో మంచి ముత్యాల హారంలా, మధురమైన అమృతరసాల తోట తెలుగు పాట. అటువంటి పాటను పాడే అవకాశం పొందిన ఆ విదేశీ వనిత మనోభావాన్ని కృష్ణశాస్త్రిగారు ముగ్ధమనోహరంగా అవిష్కరించారు. తెలుగుదనానికి ప్రతీకలైన వారు మహా వాగ్గేయకారులు త్యాగయ్య, క్షేత్రయ్య, రామదాసు. వీరి నోట మధురంగా వినబడినది, అన్ని నాడులలో చైతన్యం కలిగించేది, వాడవాడల హృదయాల కరగించే తీయని మాటల మూట, తేనెలూరించే తెలుగు పాట. మన తెలుగుదనాన్ని ప్రతిబింబించే మరో ముఖ్యమైన అంశం అప్పుడే వివాహమైన తెలుగు వనిత.  మేనిపై చక్కనైన చీర, కాటుక కళ్లు, మెడలో తాళిబొట్టు, కాళ్లకు పారాణి, నొసట మెరిసే కుంకుమ, కాళ్లకు ఘల్లు ఘల్లుమనే అందెలు, అలా అలా నడచి వచ్చే తెలుగు పడుచు గురించి తెలిపేది తెలుగు నాట ప్రతి చోట పాడబడినది తెలుగు పాట. అద్భుతమైన తెలుగుదనాన్ని ఆకళింపు చేసుకొని, ఆస్వాదించి దానికి అక్షర రూపం కలిగించి పాడింది ఆ విదేశీ వనిత.  గీత సాహిత్యం:

పాడనా తెనుగు పాట
పరవశనై మీ ఎదుట మీ పాట
కోవెల గంటల గణ గణలో
గోదావరి తరగల గలగలలో
మావుల తోపుల మోపులపైన
మసలే గాలుల గుసగుస లో
మంచి ముత్యాల పేట
మధురామృతాల తేట

త్యాగయ క్షేత్రయ రామదాసులు
తనివితీర వినిపించినది
నాడునాడుల కదిలించేది
వాడ వాడల కరిగించేది
చక్కెర మాటల మూట
చిక్కని తేనెల ఊట

ఒళ్లంత వయ్యారి కోక
కళ్లకు కాటుక రేఖ
మెళ్లో తాళి కాళ్లకు పారాణి
మెరిసే కుంకుమ బొట్టు
ఘల్లు ఘల్లున కడియాలందెలు
అల్లనల్లన నడయాడే
తెనుగు తల్లి పెట్టని కోట
తెలుగు నాట ప్రతి చోట

ఒక కొత్త సంస్కృతిని మన జీవితంలోకి ఆహ్వానించాలంటే ఆ సంస్కృతి మన హృదయాన్ని ఎక్కడో తాకి, అందులో మనం ఇదివరకెన్నడూ అనుభవించని ఆనందం పొంది, మనకు తెలియని ప్రశ్నలకు సమాధానం అంది, మనలను మరింత దృఢచిత్తులను, శాంతమనస్కులను చేయగలిగి ఉండాలి. పాశ్చాత్య సంస్కృతి పట్ల భారతీయులు ఆకర్షితులు కావటానికి ప్రధాన కారణాలు అటువంటివి కావు. మన సంస్కృతి పేరుతో సమాజంలో ఉన్న దురాచారాలను, వివక్షను సహించలేని మనుషులు తాత్కాలిక ఉపశమనం కోసం పాశ్చాత్యానికి అలవాటు పడ్డారు. ఏమిటి అందులో ఉన్నది? ఎవరూ ప్రశ్నించలేని, ఏ కట్టుబాటూ లేని స్వేచ్ఛ. స్వేచ్ఛ మనిషికి కావాలి, కాని అది మనలను బలహీనులను చేసి ఏ సమస్యనూ పరిష్కరించుకోలేని పరిస్థితికి తీసుకు వెళ్లకూడదు. పాశ్చాత్యంలో ఉన్న జాడ్యం అదే. మన సంస్కృతిలోకి వచ్చిన వివక్ష, దురాచారాలను దూరం చేయటానికి పాటుపడకుండా పరధర్మాన్ని ఆశ్రయించటం వలన నేటి భారత యువతీయువకులలో భారతీయత అనేది చాలా మటుకు లేకుండా పోయింది. దాని ఫలితం? తెలుగుదనం వంటి మధుర ఫలాల రుచిని వారు ఆస్వాదించలేకున్నారు.


భాషకు పట్టు సంస్కృతి. సంస్కృతిని సంస్కరించుకుంటే అది పదికాలాల పాటు నిలుస్తుంది. అప్పుడు భాష కూడ నిలుస్తుంది. తెలుగుదనాన్ని వదిలివేసి మనం పరధర్మాల పంచన బానిస బతుకులు బతుకుతుంటే ఓ విదేశీ వనిత ఈ తెలుగుదనం, సంస్కృతిలోని గొప్పతనాన్ని గుర్తించి, దానిలో తనివితీరా ఆనందించి పాడిన గీతం ఈ పాడనా తెనుగు పాట. అటువంటి గీతాన్ని కృష్ణశాస్త్రి గారి కన్నా ఇంకెవరు బాగా రాయగలరు? అందుకే చిత్రదర్శకులు ఆయనను ఎన్నుకున్నారు. భాష యొక్క గొప్పతనం మంచి ప్రాసతో, మంగళకరమైన ధ్వనులతో చెవులకింపుగా ఉండటమే కాదు, బంధాలను సృష్టించి, వాటిని దృఢపరచి, మనుషులను ఏకం చేయగలగటం. అదే తెలుగుదనంలో ఉన్న గొప్పతనం కూడా. శతాబ్దాల పాటు మనుషులను ఏకం చేసి ఓ పటిష్టమైన, వినూత్నమైన, విలక్షణమైన సాంప్రదాయన్ని, సంస్కృతిని భరతభూమిపై నెలకొల్పింది. ఇంతటి మహత్తరమైన భాషను మనం దేని కొరకు కూడా వదులుకోవాల్సిన పనిలేదు. వృత్తి-భాషా సంస్కృతి రెండు పట్టాలవంటివి. ఒకటి ఉపాధినిస్తే రెండవది శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని, మనదైన సంస్కృతిలో ఓ చిరునామాను ఇస్తుంది. రెండూ చాలా ముఖ్యం. అందుకే వృత్తిలో అభ్యున్నతి కోసం భాషా సంస్కృతిని మనం వదులుకోకూడదు. వదులుకుంటే జీవితంలో చాలా గొప్ప విషయాన్ని కోల్పోయి వైకల్యముతో దారితప్పినట్లే.


కృష్ణశాస్త్రి గారి తెలుగు భాషా ప్రావీణ్యంతో వెన్నలాంటి తెలుగుపదాలు, పాలు-తేనె కలబోసి ఆస్వాదించిన రీతిలో మన హృదయాలను తాకుతాయి. ఈ పాటలోని ప్రతి అక్షరం అలాంటిదే. తెలుగు నుడికారాన్ని, అందులోని నయగారాన్ని దేవులపల్లి వారి పాటలో మనం అణువణువునా అనుభూతి చెందవచ్చు. తెలుగుదనానికి మన గ్రామీణ వాతావరణానికి అవినాభావ సంబంధం ఉంది. పచ్చని పొలాలు, కష్టపడి పని చేసి మనకు ఆహార ధాన్యాలను అందించే కృషీవలులు, ఉరకలెత్తే గోదారమ్మ, ఆ తల్లితో అనుసంధానమైన జీవితాలు, మళ్లు-చేలు-మోపులు తెలుగుదనానికి ఆయువు పట్లు. అందుకే ఆ జీవనాన్ని కృష్ణశాస్త్రి గారు మొదటి చరణంలో తెలుగుదనంతో మేళవించారు. వాగ్గేయకారులు ఆధ్యాత్మిక సంపదతో పాటు ఆనాటి పరిస్థితులను, జీవనశైలిని, ప్రజల భాషను కూడా ప్రతిబింబించేదిగా మనకు సాహిత్య సంపదగా అందించారు. వారి సాహిత్యంలోని తెలుగుదనం ఈ భాషా ప్రవాహంలోని నాటి నీటి తేటలను తెలియజేస్తుంది. ఆ సాహిత్యం ప్రజల హృదయాలను తాకి, పాషాణమైన హృదయాలను కరగిస్తుంది. ప్రజలను ఏకం చేస్తుంది. అందుకే రెండవ చరణంలో వాగ్గేయకారుల తెలుగుదనాన్ని ప్రస్తావించారు. తాళి,కట్టు-బొట్టు, సింగారం కేవలం ఆకర్షణ కొరకు అనుకుంటే చాలా పొరపాటు. శాస్త్రీయత, దివ్యత్వం కూడినవి అవి. అలాగే గౌరవభావాన్ని పెంచేవి. అందుకే ఒక చరణాన్ని పూర్తిగా వాటి కొరకు కేటాయించారు దేవులపల్లి వారు.

ఆన్నిక్ చేమొట్టి (దేవయాని) పట్టు చీరకట్టి,  సిగలో పూలు  చుట్టి,  ,నల్లపూసలు ధరించి, నుదుటన బొట్టు పెట్టి చక్కని తేనెలొలికించే తెనుగు పాటను ఆలపించటాన్ని ఈ గీతంలో చిత్రీకరించారు. సింగీతం శ్రీనివాసరావు గారి దర్శకత్వపు ప్రతిభ ఈ చిత్రంలో మనకు  ప్రతి షాట్‌లోనూ ప్రతిబింబిస్తుంది. తెలుగుదనానికి ఆయన ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత, సంభాషణలు, సంగీతము, సాహిత్యానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత ఈ చిత్రాన్ని ఓ అద్భుత దృశ్యకావ్యంగా మలచింది.  నేటి తరం తప్పకుండా విని అర్థం చేసుకోవలసిన గీతం ఇది. జీకే వేంకటేష్ గారి సంగీతంలో పూలపాక సుశీలమ్మ అద్భుతంగా పాడిన పాట

9, ఏప్రిల్ 2017, ఆదివారం

నిధి చాలా సుఖమా - త్యాగరాజస్వామి ఆధ్యాత్మిక ఔన్నత్యం


నిధి చాలా సుఖమా! రాముని సన్నిధి సేవ సుఖమా! నిజముగ బల్కు మనసా!

దధి నవనీత క్షీరములు రుచో! 
దాశరథి ధ్యాన భజన సుధారసము రుచో!

శమ దమమను గంగా స్నానము సుఖమా! 
కర్దమ దుర్విషయ కూప స్నానము సుఖమా!
మమత బంధన యుత నర స్తుతి సుఖమా!
సుమతి త్యాగరాజ నుతుని కీర్తన సుఖమా!

ఈ ప్రపంచంలో ధన కనక వస్తు వాహనాదుల పట్ల మమకారం లేకుండా ఉండటం చాలా కష్టం. ముఖ్యంగా నేటి కాలంలో కనీస అవసరాలకు పరిమితి ఓ అస్థిరమైన లక్ష్యంగా మారింది. కానీ, ప్రతి మనిషి కూడా ఆత్మావలోకనం చేసుకోవలసిన సమయం ఇది. ఎందుకంటే, ప్రాణం విడిచేటప్పుడు మనతో రాని వాటిపై విషయలోలుడైన మనిషి స్వార్థంతో అకృత్యాలకు పాల్పడుతున్నాడు, కావలసిన దానికన్నా సంపాదించుదామన్న తపనలో మానవత్వం కోల్పోతున్నాడు. ఈ పరుగులో కుటుంబం, తన ఆనందం, బాధ్యతలను విస్మరిస్తున్నాడు. అలాంటప్పుడే మన వాఙ్మయం మనకు ఉపయోగపడేది. త్యాగరాజస్వామి వారు తన కీర్తనలలో శాశ్వతమైన వాటిని వదిలి అశాశ్వతమైన వాటి వెంట పడటం ఎందుకు అన్న సందేశాన్ని ఎంతో చక్కగా తెలియజేశారు. మనలను ప్రశ్నిస్తూనే మార్గాన్ని మనకు తెలియజేశారు. అలాగని త్యాగరాజస్వామి వారిలా అన్నీ త్యజించటం ఈ కాలంలో అసంభవం. కానీ, ఒక సమతుల్యత తప్పకుండా సాధ్యమే. ఆ సమతుల్యత ఉన్నపుడు స్వార్థం కూడా అదుపులో ఉంటుంది. అందుకే, ఆయన కీర్తనల సారం ఇప్పటి సమాజానికి కూడా పూర్తిగా సముచితమైనది.

నిధి చాలా సుఖమా అన్న కీర్తన సామాన్య మానవులమైన మనకు ఆచరణకు సాధ్యం కాని తత్త్వంలా కనిపిస్తుంది. రాముడిని నమ్ముకుంటే ఏమి మిగులుతుంది, సంసారం ఎలా నడుస్తుంది? ఇది ఈనాటి చదువుకున్న వారి ప్రశ్న. ఈ తత్త్వం నేటి కాలానికి వర్తించదు అని వారికి అనిపిస్తుంది. కానీ, దానిలోని అంతరార్థం తెలుసుకుంటే త్యాగరాజస్వామి ఎందుకు చెప్పారో అవగతమవుతుంది.

1. ధనకాంక్షకు ఓ పరిమితి ఉండదు. ఇంత వస్తే మరింత కావాలి అన్నది మానవుని నైజం. ఇది ఓ విషవలయం. దానిని ఛేదించాలంటే కావలసింది దానిపట్ల మమకారం లేకుండా ధర్మబద్ధంగా సంపాదించటం. దానిని మదుపు చేసి గుణీకృతం చేసుకోవచ్చు. అలా చేస్తూనే, మనకు శాశ్వతమైన దాని గురించి ఆలోచించి తీరాలి. రాముని సన్నిధిలో ఉన్న సుఖం ఆ స్థిర లక్ష్యం కాని ధనార్జనలో ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఉండదు. ఎప్పుడైతే కోరికలు గుర్రాలవుతాయో మనసుకు అశాంతి కలుగుతుంది. అశాంతి మనిషిని మానవత్వం మరచి పక్కదారులు త్రొక్కేలా చేస్తుంది. ఈ విషవిలయంలో కష్టాలు కలిగినప్పుడు మాత్రమే మనిషికి భగవంతుడు గుర్తుకు వస్తాడు. అలా కాకుండా భగవద్భక్తితో, శరణాగతితో మన ఆలోచలనను నియత్రించుకోవచ్చు. ఆ నియంత్రణ వలన అశాంతి తొలగి మనిషి స్థిరమైన, శ్రేయస్కరమైన, ఆత్మోన్నతి కలిగించే నిర్ణయాలు తీసుకుంటాడు. అందుకే దైవసన్నిధి సుఖవంతమైనది. దీనిని అర్థవంతంగా, ప్రభావవంతంగా తెలుపటానికి త్యాగయ్య పెరుగు, వెన్న, పాలు మొదలైన వాని యొక్క అశాశ్వతమైన రుచి-రాముని ధ్యానము, భజన అనే అమృత రసముల శాశ్వతమైన రుచిని ప్రస్తావించారు.

2. స్వార్థం పేట్రేగిన మనిషి తన అవసరాల కోసం మనుషులను పొగడ్తలలో ముంచెత్తుతాడు. దీని ఫలితం తాత్కాలికమే. వ్యక్తిత్వం ఆధారంగా కాకుండా అవసరం ఆధారంగా కలిగే పరిచయాలు, బంధాలు నిలువవు. తద్వారా మనిషి పతనానికి లోనవుతాడు. ఈ నరస్తుతి ఒకరకమైన ఆత్మ వంచనే. అభిప్రాయాలు, అవసరాలను బట్టి ముఖప్రీతి మాటలు చెప్పి, వారి వెనుక దూషించే వ్యక్తిత్వాలు నిరంతరం తెలియని అసంతులనలో ఉంటాయి. దానివలన మనిషి శాశ్వతమైన దానికి దూరమై అశాశ్వతమైన వాటి వెంటే పడతాడు. ఎదురుదెబ్బ తగలగానే భగవంతుడు గుర్తుకు వస్తాడు. విషయ లంపటాలను నుండి భగవంతుని వైపు మళ్లే సమయం కష్టాలు వచ్చినప్పుడే. అన్నీ బాగున్నప్పుడు ఆ భగవంతుని ఆర్తితో ప్రార్థించే వారు బహు అరుదు. త్యాగరాజ స్వామి ఈ విషయ లంపటాలతో కూడిన నరస్తుతి మరియు పవిత్రమైన భగవంతుని నుతి మధ్య తేడా తెలియజేయటానికి అద్భుతమైన ఉపమానం చెప్పారు. ఆధ్యాత్మిక సోపానానికి ముఖ్యమైన శమ దమాదులనే సద్గుణాల గంగానదిలో స్నానము సుఖమా లేక మురికి మయమైన దుర్విషయములనే బావిలో స్నానము సుఖమా అన్నారు.

వాగ్గేయకారుల ఔన్నత్యం సందేశాన్ని తెలియజేస్తూనే దానిని మన నిత్యజీవితంలో సుస్ఫష్టంగా ప్రతిబింబింపజేయటం. మన దేహానికి నచ్చేవి, ఆనందాన్ని ఇచ్చేవి, నచ్చనివి, దుఃఖాన్ని కలిగించే వాటికి పూర్తిగా భిన్నమై శాశ్వతమై, సచ్చిదానందకరమైన ఆత్మకు సంబంధించిన విషయాల మధ్య భేదాన్ని ఈ నిధి చాలా సుఖమా అన్న కీర్తన ద్వారా త్యాగరాజస్వామి మనకు అద్భుతంగా తెలియజేశారు. ఆయన కూడా మనలాంటి మనిషేనండోయ్. కాకపోతే, కఠోరమైన సాధన ద్వారా, జీవితంలో నేర్చుకున్న పాఠాల ద్వారా మమకారపు బంధనాల నుండి విముక్తుడై తన కీర్తనలలో ఆ శాశ్వతానందపు మాధుర్యాన్ని తెలియజేసే ప్రయత్నం చేశారు. అందుకే ఆయన మహానుభావుడైనాడు.

ఇక కృతి నేపథ్యానికి వస్తే, త్యాగరాజస్వామి కుటుంబం పేద కుటుంబం. అపర రామభక్తుడైన త్యాగయ్య ఆ రామనామామృతంలో రమించగా వికసించినవి ఆయన కృతిసుమాలు. ఆ కీర్తనల మాధుర్యం తెలిసిన తంజావూరు ప్రభువు త్యాగయ్య ఆయనకు కానుకలు పంపి రాజాస్థానంలో సంగీత విద్వాంసునిగా చేరవలసిందిగా లేఖ రాస్తాడు. ఆ సందర్భంగా తనకు గురువుల అనుగ్రహంగా, రాముని కృప వలన కలిగిన సంగీత సంపదను రామునికే తప్ప నరస్తుతి కోసం వినియోగించనని త్యాగయ్య ఆ కానుకలను తిరస్కరిస్తాడు. ఆ సందర్భంలో ఈ కృతి ఆయన నోట వెలువడుతుంది. పూర్తిగా మమకారం లేని వ్యక్తిత్వం ఉంటేనే అటువంటి విలువైన, అందులోను తన పేదరికాన్ని తొలగించే కానుకలను తిరస్కరించగలడు మానవుడు. త్యాగయ్యకు జీవితంలో మానవులను స్తుతిస్తూ పేరు ప్రాపులు పొంది భోగ భాగ్యాలు అనుభవించటం అశాశ్వతం అని తెలుసు. అందుకే, ఉంఛవృత్తిలో తన పొట్టు నింపుకొని మిగిలిన వాటిని తృణప్రాయంగా పక్కకుపెట్టి తన కీర్తనలను రామునికే అంకితం చేశాడు, తన నాదోపాసనను ఆ పరబ్రహ్మకు ధారపోశాడు.

ఈ సందర్భంగా మనం ఒక్క విషయాన్ని చెప్పుకోవాలి. వాగ్గేయకారులలో కూడా అనేక రకాలు. ఎందరో రాజాస్థానాలను ఆశ్రయించి వారి పేరులను ప్రస్తావించే కృతులను రచించి జీవితంలో ధన కనక వస్తు వాహనాదులు, రాచమర్యాదలను పొందిన వారున్నారు. కొంతమంది మాత్రం దీనికి భిన్నంగా పూర్తిగా వాటిని త్యజించి ఆ భావనతోనే కీర్తనలను రచించారు. అందుకే వారి కృతులు ఈ అశాశ్వతమైన వాటి మీద ఏ మాత్రం అనురాగాన్ని కనబరచవు. అటువంటి వారిలో త్యాగరాజస్వామి అగ్రగణ్యులు. అందుకే వారి కృతులలో ఆధ్యాత్మిక పరిమళాలు మిగిలిన వారి కృతుల కన్నా ఎన్నో మెట్ల పైస్థాయిలో ఉంటాయి. ఆయన కృతులు చిరకాలం నిలిచి ఎప్పటికీ మానవాళికి మార్గదర్శకమవుతాయి. ఇటువంటి వెలకట్టలేని ఆధ్యాత్మిక సంపదను మనకు వారసత్వంగా ఇచ్చిన సద్గురువులు త్యాగరాజస్వామి వారికి సాష్టాంగ ప్రణామాలు.

నిధి చాలా సుఖమా కళ్యాణి రాగంలో కూర్చబడింది. ఈ కీర్తన నేపథ్యం, దానిలోని మాధుర్యం బాపు-రమణలు నిర్మించిన త్యాగయ్య సినిమలో అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు. మొత్తం కీర్తనను చిత్రంలో పొందుపరచలేదు, కానీ సందేశం మాత్రం చక్కగా తెలియజేశారు. ఆ సన్నివేశం లింక్. అలాగే, ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మిగారు దీనిని అద్భుతంగా రాగయుక్తంగా గానం చేశారు. రెండూ విని తరించండి. 

4, ఏప్రిల్ 2017, మంగళవారం

సీతారాముల కళ్యాణం - రామా కనవేమిరా


శ్రీరామ నవమి రేపే. లోకాభిరాముడు శ్రీరామచంద్రమూర్తి అవతరించిన పవిత్రమైన తిథి. లోకకళ్యాణార్థం ఈ రోజు సీతారాముల కళ్యాణం జరపటం అనాదిగా మనకు ఉన్న సాంప్రదాయం. సీతారాముల కళ్యాణం గురించి వాల్మీకి రామాయణంలో విశదంగా, మనోజ్ఞంగా తెలిపారు. విశ్వామిత్రుల వారు రామలక్ష్మణులతో కూడి మిథిలకు చేరుకునే ఘట్టం నుండి, నలుగు కుమారులు, కోడళ్లతో దశరథ మహారాజు మరియు రాణులు అయోధ్య చేరుకునేంత వరకూ రమణీయమే.

ఈ సీతారామ కళ్యాణం ప్రధాన ఇతివృత్తంగా ఎన్నో చలన చిత్రాలు వచ్చాయి. అన్నీ మంచి విజయాలు సాధించాయి. ఎన్నో మనోజ్ఞమైన గీతాలను అందించాయి. శ్రీశ్రీగారి వాగ్దానం చిత్రంలోని (1961) గీతం శ్రీనగజా తనయం అన్నది హరికథ రూపంలో రాగా, అలాంటి గీతమే పాతికేళ్ల తరువాత 1986లో విడుదలైన స్వాతిముత్యం చిత్రంలో ఆత్రేయగారి కలంలో రామా కనవేమిరా అన్న గీతంగా వచ్చింది. దీనికి కూడా హరికథా నేపథ్యమే. కాకపోతే ఈ స్వాతిముత్యం గీతంలో సీతారామ కళ్యాణంతో పాటు భర్తను కోల్పోయిన నాయిక మరియు అమాయకుడైన నాయకుల వివాహం కూడా చిత్రీకరించబడింది. ఒక ఉదాత్తమైన సన్నివేశం ఇది. గీతంలోని భావం, సన్నివేశం, ప్రధాన పాత్రధారుల నటన నభూతో నభవిష్యతి. ఆ సందర్భానికి ఆత్రేయ గారు అద్భుతమైన గీతాన్ని అందించారు. తెలుగుదనం ఉట్టి పడే ఈ గీతం ద్వారా ఆ సీతారామ కళ్యాణ హరికథకు ప్రాణం పోశారు. ధర్మమూర్తి అయిన రామచంద్రుడు సభాసదుల మధ్య ఉండి కూడా ఆ సభలోకి వచ్చిన జానకిని చూడటం లేదని ఆమె చెలికత్తెలు అనుకుంటున్న భావనతో ఈ రామా కనవేమిరా ఆరంభమవుతుంది.


రామా కనవేమిరా శ్రీ రఘురామ కనవేమిరా
రమణీలలామ! నవలావణ్యసీమ! ధరాపుత్రి! సుమగాత్రి నడయాడి రాగా!

సీతాస్వయంవరం ప్రకటించిన పిమ్మట
జనకుని కొలువులో ప్రవేశించే జానకిని సభాసదులందరూ పదే పదే చూడగా
శ్రీరామచంద్రమూర్తి కన్నెత్తి చూడడేమని అనుకుంటున్నారట తమలో సీతమ్మ అనుంగు చెలికత్తెలు
రామా కనవేమిరా శ్రీ రఘురామ కనవేమిరా

ముసి ముసి నగవుల రసిక శిఖామణులు సానిదమ పమగరిస
ఒస పరి చూపుల అసదృశ విక్రములు సగరిగ మనిదమని
ముసి ముసి నగవుల రసిక శిఖామణులు తాతకిట తకఝణుత
ఒస పరి చూపుల అసదృశ విక్రములు తకఝణు తకధిమితక
మీసము మీటే రోషపరాయణులు నీదమ పమాగరిగమ
మా సరి ఎవరను మత్తగుణోన్మణులు  అహా
క్షణమే ఒక దినమై నిరీక్షణమే ఒక యుగమై
తరుణి వంక శివధనువు వంక తమ తనువు మరచి కనులు తెరచి చూడగ
రామా కనవేమిరా కనవేమిరా

ముందుకేగి విల్లందబోయి ముచ్చెమటలుకక్కిన దొరలు భూవరులు
తొడగొట్టి ధనువు చేబట్టి బావురని గుండెలు జారిన విభులు అహ గుండెలు జారిన విభులు
విల్లెత్తలేక మొగమెత్తలేక సిగ్గేసిన నరపుంగవులు
తమ వొళ్ళు వొరిగి రెండు కళ్ళు తిరిగి ఒగ్గేసిన పురుషాగ్రణులు
ఎత్తేవారులేరా అ విల్లు ఎక్కుపెట్టేవారులేరా
ఆ ఎత్తేవారులేరా అ విల్లు ఎక్కుపెట్టేవారులేరా
అరెరెర్రెరె ఎత్తేవారులేరా అ విల్లు ఎక్కుపెట్టేవారులేరా
అహ ఎత్తేవారు లేరా అ విల్లు ఎక్కుపెట్టే వారు లేరా  తికతెయ్యకు తాధిమితా

రామాయ రామభద్రాయ రామచంద్రాయ నమః
అంతలో రామయ్య లేచినాడు ఆ వింటి మీద చెయ్యి వేసినాడు
సీతవంక ఓరకంట చూసినాడు సీతవంక వోరకంట చూసినాడు
ఒక్క చిటికెలో విల్లు ఎక్కు పెట్టినాడు చిటికెలో విల్లు ఎక్కు పెట్టినాడు
ఫెళ పెళ ఫెళ ఫెళ ఫెళ ఫెళ ఫెళ ఫెళ
ఫెళ ఫెళ విరిగెను శివధనువు కళలొలికెను సీతా నవవధువు
జయ జయ రామ  రఘుకుల సోమ  జయ జయ రామ  రఘుకుల సోమ
దశరధ రామ దైత్యవిరామ  దశరధ రామ దైత్యవిరామ

సీతాకళ్యాణ వైభోగమే శ్రీరామ కళ్యాణ వైభోగమే
కనగ కనగ కమనీయ్యమే  అనగ అనగ రమణీయమే
సీతాకళ్యాణ వైభోగమే శ్రీరామ కళ్యాణ వైభోగమే

రామయ్యా అదిగోనయ్య
రమణీలలామ నవలావణ్యసీమ ధరాపుత్రి సుమగాత్రి నడయాడి రాగ
రామా కనవేమిరా శ్రీరఘురామ కనవేమిరా  రామ కనవేమిరా కనవేమిరా

అర్థం:

"ఓ రఘురామా! సీతవంక చూడవేమి? నారీశిరోమణి, మనోజ్ఞమైన రూపం కలది, భూమిసుత, మృదువైన పలుకులు పలికించే సీత నడచివస్తోంది. చూడవేమి?" అని సీతాస్వయంవరం ప్రకటించిన తరువాత జనకుని కొలువులోకి జానకి ప్రవేశించే సమయంలో సీతమ్మ చెలికత్తెలు అనుకుంటున్నారట.

సీతా స్వయంవరానికై వేంచేసిన రాజులు ఎలా ఉన్నారు? తమను వరిస్తుందనే ముసి ముసి నవ్వులతో రసికులైనారట, వారంతా సుందరమైన చూపులతో అనన్యమైన పరాక్రమవంతులట. మీసాలను మెలివేసే పౌరుషవంతులట. మా సరి ఎవరని గర్వముతో పొంగిపోతున్నవారట. వారందరికీ ప్రతి క్షణం ఒక యుగంలా ఉత్కంఠతతో ఉందట. వారు ఆ సీత వంక, శివ ధనుస్సు వంక తన్మయులై కళ్లప్పగించి చూస్తున్నారట. కానీ, ఆ రాముడికి మాత్రం ఇవేవీ పట్టటం లేదుట.

ఒక్కొక్క వరుడు విల్లు ఎత్తే ప్రయత్నం చేయటం, చెమటలు పట్టి వెనుదిరగటం, ధనువు ఎత్తే ముందు తొడగెట్టే ధీరత, ఆ ధనుస్సు చేబట్టిన తరువాత  గుండెలు జారి బావురుమన్నారట ప్రభువులు. విల్లు ఎత్తలకే సిగ్గుతో తలదించుకొని ఒక్కొక్క రాజు వెళ్లిపోతున్నాడట. గొప్ప గొప్ప పురుషులు విల్లును ఎత్తే ప్రయత్నంలో తమ ఒళ్లు విరిగి, కళ్లు తిరిగి వెనక్కు వెళ్ళారట. అక్కడున్న వారంతా విల్లు ఎత్తేవారే లేరా? ఎక్కుపెట్టేవారే లేరా? అని మాట్లాడుకున్నారట.

అంతలో మన రామచంద్రుడు లేచి గురువులకు నమస్కరించి, ఆ శివధనుసుపై చేయి ఉంచాడట. సీతవంక ఓరకంటితో చూసి చిటికెలో ఆ విల్లును ఎక్కుపెట్టాడట. ఆ ధనుస్సు ఫెళ ఫెళ విరిగిందట, కొత్తకళలొలికిస్తూ సీతమ్మ నవ వధువైందట. ఇంకేముంది? సభ అంతా రఘుకుల చంద్రుడు, రాక్షస సంహారుడు అయిన శ్రీరాముని జయము జయము అని పలికిందట. సీతమ్మ తలదించుకొని వచ్చి ఆ రాముని మెడలో వరమాల వేసిందట. ఆ సీతారాముల కళ్యాణము ఎంత చూచినా కమనీయమే. ఎంత చెప్పుకున్నా రమణీయమే.



వివరణ:

ఇక్కడ చలనచిత్ర దర్శకుల ఔన్నత్యం గురించి చెప్పుకోవాలి. సీతారామ కళ్యాణ ఘట్టం, దానిని వర్ణించే హరికథలో నాయికా నాయకుల మధ్య ఆశ్చర్యకరంగా జరిగే మూడుముళ్ల తంతును హిందూ వివాహము యొక్క పవిత్రత ఏ మాత్రం దెబ్బతినకుండా చిత్రీకరించటం విశ్వనాథ్ గారి గొప్పతనం. భర్తను కోల్పోయిన స్త్రీ బిడ్డను పెంచుకుంటూ ఉండటం గమనించిన నాయకుడు ఆ హరికథ వింటూ ఆమెను వివాహము చేసుకోవాలని తలచి అప్పటికప్పుడు సీతారామ కళ్యాణ మంటపంలో ఉన్న తాళిని తీసి ఆమెకు కట్టి ఆమె నుదుటన కుంకుమ పెట్టి అర్థాంగిగా స్వీకరిస్తాడు. ముందు సీతారామ కళ్యాణ హరికథ సన్నివేశం పెట్టకపోతే ఆ నాయకునికి అటువంటి తలపు వచ్చేది కాదు. ఎందుకంటే రాముని ధీరత అతనికి ముందడుగు వేయటానికి ధైర్యాన్ని ఇచ్చింది. అతని మంచితనం తెలిసినా కూడా ఆమె ఆ క్షణంలో విస్తుపోతుంది. తరువాత మనస్ఫూర్తిగా ఆ మార్పును అంగీకరించి అతనితో కలిసి జీవిస్తుంది.

రామాయణంలో సీతారాముల కళ్యాణ ఘట్టం, దానికి ముందు వెనుక సర్గలు పరిశీలిస్తే, ఈ వివాహం కూడా లోకకళ్యాణార్థమే అని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. నిమి వంశజులకు వరప్రసాదంగా వచ్చిన శివధనుసును దేవతలు, రాక్షసులు, యక్ష, కిన్నెర, కింపురుషులు, గంధర్వులు, మహోరగులు, మనుష్యులు ఎక్కుపెట్టలేకపోయారు. అటువంటి ధనువును ధర్మమూర్తి అయిన రామచంద్రుడు గురువులైన విశ్వామిత్రుల అనుగ్రహంతో ఎక్కుపెట్టగా అది మధ్యకు విరిగిపోతుంది. అయోనిజ, కారణజన్మురాలైన సీతమ్మను పత్నిగా స్వీకరించేందుకు అవతారపురుషుడైన రాముడే సరైనవాడు అని తెలుపటానికి శివధనుర్భంగ సన్నివేశం. ఈ ప్రపంచంలో స్త్రీ పురుషులు భార్యాభర్తలుగా గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించటానికి ఏ విధమైన కారణాలు ఉంటాయో, కుటుంబాల గురించి ఎటువంటి వివరాలు తెలుసుకోవాలో శ్రీమద్రామాయణం మనకు విశదీకరిస్తుంది. సీతారాముల దాంపత్యము గురించి, వారి వైభవం గురించి తెలియటానికే రామనవమి నాడు వారి కళ్యాణము ఆనవాయితీగా వచ్చింది.

కళాతపస్వి కే విశ్వనాథ్ గారి దర్శకత్వంలో కమల్ హాసన్, రాధిక నటించిన స్వాతిముత్యం చిత్రంలో ఆత్రేయగారు రచించ ఈ పాటకు ఇళయరాజా గారు సంగీతం అందించారు. గానగంధర్వుడు ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం ఈ పాటను అద్భుతంగా గానం చేశారు.

శ్రీ సీతారామాభ్యాం నమః

2, ఏప్రిల్ 2017, ఆదివారం

పలుకే బంగారమాయెనా - రామదాసు కీర్తన


పరమాత్మతో వాగ్గేయకారుల సంభాషణలు చాలా సందర్భాలలో వారి వారి మానసిక పరిస్థితిని ప్రతిబింబించేలా ఉంటాయి. విన్నపాలనుండి శరణాగతి వరకు ఎన్నెన్నో ఈ సంభాషణలలో ఉన్నాయి. రాముని నమ్ముకొని రాముని సేవకే జీవితాన్ని అంకితం చేసిన కంచెర్ల గోపన్న తన వృత్తిలో ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించాడు. తానీషా ప్రభువుచే కారాగారం పాలై కఠినమైన పరిస్థితులను ఎన్నుకున్నాడు. కారాగారంలోనే రామునిపై ఎన్నో సంకీర్తనలను రచించాడు. అతనికి అనన్యమైన భక్తికి, అచంచలమైన విశ్వాసానికి రాముడు కరుణించి అతనిని విముక్తుడను చేశాడు. ఆ దుర్భరమైన పరిస్థితులలో ఆయన నోట వచ్చిన కృతులలో పలుకే బంగారమేయ్నా ఒకటి. వివరాలు:

పలుకే బంగారమాయెనా కోదండ పాణి 

పలుకే బంగారమాయె పిలిచిన పలుకవేమి 
కలలో నీ నామ స్మరణ మరవ చక్కని తండ్రి

ఇరువుగ నిసుకలోన బొరలిన యుడుత భక్తికి 
కరుణించి బ్రోచితివని నెరనమ్మితి నిన్నే తండ్రి

రాతిని నాతిగ జేసి భూతలమున ప్ర 
ఖ్యాతి చెందితివని ప్రీతితో నమ్మితి తండ్రి

ఎంత వేడిన గాని సుంతైన దయ రాదు 
పంతము సేయ నేనెంతటి వాడను తండ్రి

శరణాగత త్రాణ బిరుదాంకితుడవు గాద 
కరుణించు భద్రాచల వర రామదాస పోషక 

అర్థం:

ఓ కోదండరామా! నీ పలుకే కరువాయెను. పిలిచినా కూడా పలుకకున్నావు. కలలో కూడా నీ నమస్మరణను నేను మరువకున్నాను చక్కనైన నా తండ్రీ! లంకకు వారధి నిర్మాణం చేసే సమయంలో తనకు చేతనైన స్థాయిలో వినమ్రంగా ఇసుకలో పొరలి తోడ్పడిన ఆ ఉడుత భక్తికి మెచ్చి, కరుణించి బ్రోచినావని నేను బాగా విశ్వసించితిని తండ్రీ! నీ పలుకే బంగారమాయె. శిలయై యున్న అహల్యకు మరల జీవచైతన్యాన్నిచ్చి ఈ భూలోకములో పేరుపొందినావని ఇష్టపూర్వకముగా నమ్మినాను తండ్రీ! నిన్ను ఎంత వేడుకున్నా నీకు ఇంచుక కూడా దయ కలుగుట లేదు. నువ్వు పంతము చేయుటకు నేనెంతటి వాడనయ్యా! శరణాగతులను కాపాడే వాడిగా నీవు బిర్దునుపొందినావు. ఈ భద్రాచల రామదుసును పోషించే వాడవు, నన్ను కరుణించు స్వామీ!

వివరణ:

రామదాసు జీవితం మనకు ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి ఉత్తమమైన ఉదాహరణ. ధర్మబద్ధమైన ఉపాధితో ఆధ్యాత్మిక పురోగతిలో పరమాత్మపై విశ్వాసంతో జీవితంలో వచ్చే కష్టాలను ఎలా దాటవచ్చో రామదాసు జీవితం మనకు తెలుపుతుంది. శరణాగతి, అచంచలమైన భక్తి విశ్వాసములతో అత్యంత కఠినమైన పరిస్థితులను దాటవచ్చు అని రామదాసు నిరూపించారు. ఆ ప్రయాణంలో ఆయన తన శరణాగతిని, ఆర్తిని అనేక విధాలుగా వ్యక్తపరచారు. ఈ పలుకే బంగరమాయెనా కృతిలో ప్రశ్నిస్తున్న భావన గోచరించినా, అంతర్లీనంగా చరణాలన్నిటిలోనూ ఆ రాముని మహిమలను పలుకుతూ తనను కాపడమన్న వేడుకొను భావం ప్రస్ఫుటమవుతుంది. వారధి బంధనంలో ఉడుతను బ్రోచిన ఉదంతం, వేల ఏళ్ల పాటు శిలయై నిలిచిన అహల్యకు విముక్తి కలిగించటం, ప్రస్తావించారు రామదాసు. ప్రశ్నిస్తూనే శరణు అని వేడుకోవటం వాగ్గేయకారుల విలక్షణమైన పద్ధతి. రామదాసు కూడా ఈ లక్షణాన్ని చాలా కీర్తనలలో పలికించారు.

మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు భద్రాచల రామదాసు కీర్తనలను అజరామరం చేశారు అనటంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. ఆయన పాడిన కృతులు ఇప్పటికీ తెలుగు ఇళ్లలో వినబడుతూనే ఉంటాయి. వారి గళంలో పలుకే బంగారమాయెనా వినండి

29, మార్చి 2017, బుధవారం

ఇదిగో భద్రాద్రి గౌతమి అదిగో చూడండి - భద్రాద్రి వైభవము




చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి అయిన ఈరోజు భద్రగిరిపై వెలసిన సీతారామలక్ష్మణులకు బ్రహ్మోత్సవాలు ఆరంభం. భద్రాద్రి రాముని వైభవం ఏమని చెప్పను? 17వ శతాబ్దంలో జీవించిన రామభక్తుడు, యోగి కంచెర్ల గోపన్న తన కృతులలో ఆ రాముని, ఆ క్షేత్రాన్ని గురించి ఎన్నో అద్భుతమైన సంకీర్తనల ద్వారా వర్ణించారు. ఆ సీతారాములను నమ్ముకొని ఆయన జీవితంలో ఎదురైన కష్టాలన్నిటినీ దాటి మోక్షాన్ని పొందాడు. భక్త రామదాసుగా పేరొందాడు. తన అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక జీవన యానంలో రాముని వేనోళ్ల నుతించాడు. పాహి రామప్రభో అన్నాడు, పలుకే బంగారమాయెనా అని ప్రశ్నించాడు. ఇక్ష్వాకు కుల తిలక ఇకనైనా పలుకవే అని వేడుకున్నాడు, చరణములే నమ్మితి అని శరణాగతి పలికాడు. ఏతీరుగ నను చూచెదవో అని కష్టాల కడలిని దాటించమని కోరాడు. నను బ్రోవమని చెప్పవే అని సీతమ్మ ద్వారా అర్జీ పెట్టాడు. ఎవడబ్బ సొమ్మని కులుకుచు తిరిగేవు అని నిందించాడు, వెంటనే దెబ్బలకోర్వక అబ్బా తిట్టితినయ్యా అని ప్రార్థించాడు. తారక మంత్రము కోరిన దొరికెను అని రామ నామ మహిమను చాటాడు. శ్రీరామనామం మరువం అని భజన సాంప్రదాయంలో గానం చేశాడు. ఇలా వేల సంకీర్తనలతో రాముని నుతించాడు. రామనామ స్మరణతో ఈ కర్మభూమి వైభవాన్ని మరింత పవిత్రం చేశాడు.

ఆ రామదాసు భద్రాచల క్షేత్రాన్ని వివరిస్తూ ఇదిగో భద్రాద్రి అన్న సంకీర్తనను మనకు అందించారు. వివరాలు:

ఇదిగో భద్రాద్రి గౌతమి అదిగో చూడండి 

ముదముతో సీతా ముదిత లక్ష్మణులు  కలిసి కొలువగా రఘుపతి యుండెడి

చారు స్వర్ణ ప్రాకార గోపుర 
ద్వారములతో సుందరమై యుండెడి 

అనుపమానమై అతి సుందరమై 
దనరు చక్రము ధగ ధగ మెరిసెడి 

కలి యుగమందున ఇల వైకుంఠముగా
అలరుచున్నది నయముగ మ్రొక్కుడి 

పొన్నల పొగడల పూపొదరిండ్లను 
చెన్ను మీగడను శృంగారంబడు 

శ్రీకరముగ రామదాసును 
ప్రాకటముగ బ్రోచే ప్రభు వాసము 

అర్థము:

గౌతమీ నదీ తీరాన ఉన్న భద్రాద్రి క్షేత్రాన్ని చూడండి! ఆనందముతో సీత, లక్ష్మణుడు కలిసి కొలువగా యున్న రామచంద్రుడెండడి భద్రాదిని చూడండి. అందమైన బంగారు గోపురంతో, ప్రాకారములతో, ద్వారములతో శోభిల్లుతున్న భద్రాద్రి క్షేత్రాన్ని కాంచండి. అనుపమానమై, అత్యంత సుందరమై ధగ ధగ ప్రకాశించే చక్రముతో ఉన్న భద్రాద్రిని చూడండి. కలియుగములో ఈ భువిపై వైకుంఠముగా అలరారే భద్రాద్రి క్షేత్రాన్ని భక్తితో మ్రొక్కండి. పున్నాగ, పొగడ పూల పొదరిళ్లతో మీగడలా అందాన్ని విరజిమ్ముతున్న భద్రాద్రిని దర్శించండి. శుభకరమై రామదాసును ప్రత్యక్షముగా బ్రోచే ఆ రామచంద్రుని వాసమైన భద్రాద్రిని దర్శించండి.



భద్రాద్రి క్షేత్రం:

భద్రుని బ్రోచేందుకు భువిపై ఆ శ్రీహరి వెలసినందుకు ఈ క్షేత్రానికి భద్రాద్రి అని పేరు వచ్చింది.
ప్రస్తుతం తెలాంగాణా రాష్ట్రంలోని భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో ఉంది. హైదరాబాదునుండి 304 కిలోమీటరలో దూరంలో ఈ క్షేత్రం ఉంది. భద్రాద్రి క్షేత్ర సౌందర్యం, పవిత్రత అనుభవైకవేద్యం. ముఖ్యంగా శరత్తు, శిశిర, హేమంత ఋతువులలో అక్కడి ప్రకృతి సౌందర్యం వర్ణనాతీతం. పవిత్రమైన గోదావరీ తీరాన సీతారాముల క్షేత్రాన్ని ఆ కంచెర్ల గోపన్న భవ్యమగా నిర్మించాడు. ఆ దేవాలయ నిర్మాణానికైన ఖర్చు కోసం జైలుపాలై, ఆ సీతారాముల అనుగ్రహంతో విముక్తుడై ఈ భద్రాచల క్షేత్రాన్ని, ఆ రాముని మహిమను ఎల్లెడలా చాటాడు. తానీషా ప్రభువు కూడా ఈయన రామభక్తి మహిమను స్వయంగా అనుభూతి చెంది తరించాడు. ఆ రామదాసు నిర్మించిన క్షేత్రం రాముని జన్మ తిథియైన చైత్ర శుద్ధ నవమి నాడు లోకకళ్యాణార్థమై జరిగే సీతారాముల కళ్యాణానికి ప్రసిద్ధి. దశమి నాడు పట్టాభిషేకం జరుగుతాయి. పాలకుల తరఫున ముత్యాల తలంబ్రాలు, పట్టు వస్త్రాలు సమర్పించే ఆనవాయితీ ఈ కళ్యాణ సమయంలో రామదాసు సమయం నుండి ఉంది. అలాగే, ధనుర్మాస ఉత్సవాలకు కూడా భద్రాద్రి ప్రసిద్ధి. వైకుంఠ ఏకాదశి పర్వదినం ఇక్కడ వైభవోపేతంగా జరుపబడుతుంది. ఈ సందర్భంగా జరిగే పదిరోజుల పండువను అధ్యయనోత్సవాలు అంటారు. ఇదే సందర్భంగా భక్త రామదాసు గౌరవార్థం వాగ్గేయకార ఉత్సవాలు కూడా ఈ క్షేత్రంలో జరుగుతాయి. ఈ ముక్కోటి ఏకాదశి ఉత్సవాలలో స్వామికి గోదావరిలో తెప్పోత్సవం కూడా జరుగుతుంది.  ఈ క్షేత్రంలో మరో ప్రత్యేకత సీతాదేవి రాముని వామాంకముపై కూర్చుని ఉంటుంది. ఈ దేవాలయం వెనుక భాగంలో రామకోటి రాసినవారు తమ పుస్తకాలను భద్రపరచే వసతి ఉంది. ఈ రామకోటి పుస్తకాలను నిత్యపూజ చేసి తరువాత గోదావరిలో నిమజ్జనం చేస్తారు. ప్రతి శనివారం ఉదయం 8:30 గంటలకు సీతారాములకు సువర్ణ తులసి అష్టోత్తరనామార్చన, ప్రతి ఆదివారం నాడు ఉదయం 8:30 గంటలకు సువర్ణ పుష్ప అష్టోత్తరనామార్చన భక్తులు చేసుకోవచ్చు. భద్రాచలానికి 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో గోదావరి ఒడ్డున దుమ్ముగూడెం మండలంలో పర్ణశాల తప్పక దర్శించవలసిన ప్రదేశం.


భద్రాద్రి ప్రస్తావన:

భక్తరామదాసుగా ప్రసిద్ధి చెందిన కంచెర్ల గోపన్న తెలుగుగడ్డపై జన్మించి, అమృత తుల్యమైన సంకీర్తనలను అందించటంతో పాటు ఈ క్షేత్ర నిర్మాణం చేసి రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో ఈ దేవస్థానానికి శాశ్వత స్థానాన్ని కలిగించాడు. ఈ భద్రాద్రి రాముని గురించి శ్రీరామకర్ణామృతంలో కూడ ప్రస్తావించారు.

శ్లోకం:

వామాంక స్థిత జానకీ పరిలసత్కోదండ దండం కరే 
చక్రంచోర్ధ్వ కరేణ బాహు యుగళే శంఖం శరం దక్షిణే
బిభ్రాణం జలజాతపత్ర నయనం భద్రాద్రి మూర్ధ్ని స్థితం
కేయూరాది విభూషితం రఘుపతిం రామం భజే శ్యామలం

అర్థం:

ఎడమ తొడపై కూర్చుని సీత సేవించగా, ప్రకాశించే కోదండం ఒక చేత, పైచేతిలో చక్రము, కుడిచేతులలో శంఖమును, బాణములను ధరించిన, కలువరేకులవంటి కన్నులు కలిగిన, భద్రాద్రి కొండపై వెలసిన, భుజకీర్తులు మొదలగు వానిచే అలంకరించబడిన, నీలమేఘ శ్యాముడైన రామచంద్రుని భజిస్తున్నాను.

రామదాసుగారు తన దాశరథీ శతకంలో ఈ భద్రగిరి రామునిపై అద్భుతమైన పద్యాలను రచించారు. ఈ శతకంలోని అనేక పద్యాలలో భద్రగరి దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ అన్న ముద్రను ఉపయోగించారు. దాశరథీ శతకంలోని మొదటి పద్యం:

శ్రీరఘురామ! చారు తులసీదళ ధామ! శమ క్షమాది శృం
గార గుణాభిరామ! త్రిజగన్నుత శౌర్య రమా లలామ! దు
ర్వార కబంధ రాక్షస విరామ! జగజ్జన కల్మషార్ణవో
త్తారక నామ! భద్రగిరి దాశరథీ! కరుణా పయోనిధీ!

అర్థం:

ఓ శ్రీరామా! అందమైన తులసిమాలలు ధరించిన, శమదమాది శృంగార గుణములతో ప్రకాశించే, మూడు లోకాలచే నుతించబడిన పరాక్రమ గుణములు కల్గిన, సీతాదేవికి పతియైన, దుష్టులైన కబంధాది రాక్షసులను సంహరించిన, ఈ లోకంలో ప్రజలను కల్మషమనే సాగరాన్ని దాటించే తారక నామము కలిగిన, భద్రగిరిపై వెలసిన కరుణాసముద్రుడవైన దశరథ రామా! నీకు మంగళము.

ఇలా శతకంలోని అన్ని పద్యాలలోనూ ఆ రాముని ఎంతో వైభవంగా వర్ణించారు రామదాసు.  భద్రాచల రామదాసుని, ఆ క్షేత్రాన్ని సద్గురువులు త్యాగరాజస్వామి కూడ తమ సంకీర్తనలలో ప్రస్తావించారు. క్షీర సాగర శయన అనే కీర్తనలో "ధీరుడౌ రామదాసుని బంధము తీర్చినది విన్నానురా రామా!" అని రామదాసు తానీషా బందీగా ఉండగా మారువేషంలో సీతారాములు వచ్చి కప్పము చెల్లించి బంధవిముక్తుడిన గావించిన అద్భుతమ మహిమను నుతించారు. అలాగే, త్యాగరాజస్వామి వారి సమాధికి పదిరోజుల ముందు భద్రాద్రి రాముడే స్వప్నంలోకి వచ్చి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాను అని అభయమిచ్చాడు అని ఆయన "(భద్ర) గిరిపై నెలకొన్న రాముని గురి తప్పక గంటి" ఒక కృతిని రచించారు. అందులో "పదిపూటల పై గాచెదనను  త్యాగరాజ వినుతుని" అని స్పష్టంగా పలికారు. దీనిని బట్టి భద్రాద్రి రాముడు త్యాగరాజస్వామి అవసాన దశలో ఆయనకు స్వప్న సాక్షాత్కారమిచ్చి మోక్షాన్ని కలిగించాడని తెలుస్తోంది.

ముగింపు:

భద్రాద్రి సీతారాముల కళ్యాణంలో తలంబ్రాలకు ఎంతో మహత్తు ఉంది. ఈ తలంబ్రాలను శిరసున దాల్చిన వారికి పాపక్షయమై దేహాత్మలు శుద్ధి పొందుతాయని అనుభవ పూర్వకంగా పెద్దలు చెప్పారు. అలాగే, శ్రీరామనవమి బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా జరిగే ఈ కళ్యాణంలో పాల్గొన్నా, కాంచినా కడు పుణ్యమని చెప్పారు. ఒకవేళ భద్రాద్రి వెళ్లటం కుదరకపోయినా, మీకు దగ్గరలో ఎక్కడ సీతారాముల కళ్యాణం జరిగినా, ఆ ఉత్సవంలో పాల్గొని ఆ తలంబ్రాలను శిరసున దాల్చటం సకల శుభకరం. వీలున్నప్పుడు గౌతమీ నది తీరాన ఉన్న భద్రాద్రి రాముని దర్శించి తరించండి!

రామదాసు కీర్తనలను ప్రచారంలోకి తీసుకు రావటనికి బాలమురళీకృష్ణగారు, నేదునూరి కృష్ణమూర్తిగారు, శోభారాజు గారు, మల్లాది సోదరులు వంటి ఎందరో కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసులు ఎనలేని కృషి చేశారు. వీరిలో బాలమురళీకృష్ణ గారు పాడిన రామదాసు కీర్తనలు ఎంతో ప్రచారం పొందాయి. ఇదిగో భద్రాద్రి కీర్తనను ఆయన గళంలో వినండి.

శ్రీరామ రామ రామ!







26, మార్చి 2017, ఆదివారం

రామకథా సుధా రసపానము - త్యాగరాజస్వామి భక్తి సోపానము


సీతా రాముల చరిత్ర అతి పావనము. రాముని నామము సకల క్లేశ హరణము, భవాబ్ధి తారకము, మోక్ష కారకము. సీతారాముల నడవడిక అన్ని యుగాలకు ఆదర్శ ప్రాయము. వీరి కథను ఎందరో మహానుభావులు అనేక విధాలుగా నుడివి, ప్రచారం చేసి, దానిలోనే తరించారు. ఆదికవి మొదలు నేటి కవుల వరకు రామకథామృతంతో ముక్తిని పొందిన వారే. సద్గురువు త్యాగరాజ స్వామి వారు ఆ సీతారాముల చరిత్ర యొక్క మహత్తును తెలిపే కృతులను ఎన్నో రచించారు. వాటిలో రామకథా సుధా రస పానమొక రాజ్యము అనే కీర్తన ఒకటి. వివరాలు:

రామ కథా సుధా రస పానమొక రాజ్యము చేసునే 

భామామణి జానకి సౌమిత్రి 
భరతాదులతో భూమి వెలయు శ్రీ

ధర్మాద్యఖిల ఫలదమే మనసా 
ధైర్యానంద సౌఖ్య నికేతనమే 
కర్మ బంధ జ్వలనాబ్ధి నావమే 
కలి హరమే త్యాగరాజ నుతుడగు

అర్థము:

ఓ మనసా! రామకథ అనే అమృతాన్ని సేవించటమనేది ఒక సామ్రాజ్యము. నారీశిరోమణి అయిన సీత, భరతలక్ష్మణాదులతో ఈ భూమిపై వెలసిన సీతారాముల కథ అత్యంత పవిత్రమైనది. ధర్మార్థ కామ్య మోక్షములనే చతుర్విధ పురుషార్థముల ఫలమునిచ్చేది ఈ సీతారాముల సత్కథ. ధైర్యానికి, ఆనందానికి, సుఖానికి సూచిక ఈ రామకథ. కర్మబంధములనుండి విముక్తి పొందటం ఓ పెద్ద సాగరాన్ని దాటటం వంటిదే. ఆ తారకానికి నావ రామకథ. శివునిచే నుతించబడిన ఆ రాముని కథకలియుగములో సమస్త పాపాలను హరించేది.

వివరణ:

శ్రీమద్రామాయణ పారాయణ భక్తితో, శరణాగతితో, శుద్ధ అంతఃకరణముతో చేసే భక్తులకు త్యాగయ్య భావన తప్పక అనుభూతిగా కలుగుతుంది. రామాయణంలో ఉన్న గొప్పతనం ప్రతి అడుగులోనూ సీతారాములలో ఉన్న ధర్మాచరణం. రాజధర్మంతో పాటు, పుత్ర ధర్మం, సోదర ధర్మం, పతి ధర్మం, స్నేహ ధర్మం, శత్రు ధర్మం...ఇలా అన్ని పాత్రలలోనూ తన ధర్మాన్ని ఆచరించి దివ్యత్వాన్ని ఎలా పొందాలో రాముడు మానవజాతికి తెలిపాడు. ఆయన ఔన్నత్యం ఎటువంటిది అంటే ఆయన గురించి తెలిసిన వారందరూ నిరంతరం ఆయనను చూడాలని తహతహలాడే వారు, ఆయననే ధ్యానించే వారు. ధర్మాచరణతోనే అర్థములు పొందిన వారు సీతారాములు. తండ్రి మాటకై రాజ్యాన్ని వదులుకొని వనవాసం చేయటమంటే మాటలు కాదు. ఆ పితృవాక్య పరిపాలన, పతిని అనుగమించటం అనే ధర్మాలను పాటించి తద్వారా లభించిన అర్థాన్ని మాత్రమే స్వీకరించారు. అలాగే ఎన్ని లోభాలు ఎదురుగా నిలచినా ధర్మాచరణమే వారి నడవడికగా నిలిచింది. ధర్మార్థములతోనే తమ కామ్యములను సిద్ధింపజేసుకున్నారు. అడుగడుగునా దీనిని నిరూపించి అవతార సమాప్తి గావించారు. ఈ విధంగా చతుర్విధ పురుషార్థముల ఫలములను సామాన్య మానవుల రూపంలో పొందారు. అందుకే రామ కథామృతం ధర్మాద్యఖిల ఫలదము అని త్యాగరాజస్వామి చెప్పారు.

శ్రీమద్రామాయణంలో మానవునికి భవసాగరంలో కలిగే కష్టాల ప్రస్తావన, వాటిని ఎలా దాటవచ్చో మనకు సుస్పష్టంగా తెలియజేశారు. ధర్మాచరణ, కర్మానుష్ఠానం, గురువులను ఆశ్రయించటం, సత్సాంగత్యం, సన్మిత్రాన్వేషణ, ఆశ్రిత జన పాలన, రాజనీతి, సుయోచన చేయగలిగే వారిని అర్థించటం, దైవభక్తి..ఇలా ఆధ్యాత్మిక సోపానంలో మనకు అనాదిగా చెప్పబడిన సాధనాలన్నిటినీ సీతారాములు ఆచరించి మనకు మార్గదర్శకులైనారు. అరణ్యవాస ఆరంభంలో అత్రి-అనసూయల బోధ, తదుపరి అనేక ఋషుల ఆశీర్వచనములు, జటాయు-సంపాతిల సహాయము, సుగ్రీవాదులతో మైత్రి, జాంబవంతుని జ్ఞానం, హనుమంతుని అపారమైన బుద్ధిర్బలాలు, విభీషణుని సహాయం..ఇలా అడుగడుగునా వనవాసంలో సమిష్టి కృషితోనే రాముడు ధర్మ స్థాపన చేశాడు. అలాగే తన ధర్మాన్ని నిర్వర్తించి తన బంధు మిత్ర ఆశ్రిత గణాలకు ఆనందాన్ని, సౌఖ్యాన్ని కలిగించాడు. అందుకే రామకథా సుధ ధైర్యానంద సౌఖ్యాలకు సూచికగా త్యాగరాజస్వామి పలికారు.

ఇక రామ నామము భవ తారకమనేది జగద్విదితమే. సృష్టి యొక్క స్థితి లయములకు కారకులైన నారాయణుడు, శివుని యొక్క నామములనుండి ఉద్భవించిన రామ నామము అత్యంత శక్తివంతమైనది. ఆ నామానికి ఉన్న మహత్తును స్వయంగా సదాశివుడు పార్వతికి తెలియజేశాడు. "కేనోపాయేన లఘునా విష్ణోర్నామ సహస్రకం పఠ్యతే పండితైర్నిత్యం శ్రోతుం మిచ్ఛామ్యహం ప్రభో" (స్వామీ! శ్రీహరి వేయి నామాలను పఠించిన కలిగే ఫలము ఏ లఘు ఉపాయముతో పండితులు నిత్యం పఠించి పొందుతున్నారు, వినాలని ఉంది చెప్పండి) అని అడుగగా ఆ పరమేశ్వరుడు "శ్రీరామ రామ రామేతి రమే రామే మనోరమే సహస్రనామ తత్తుల్యం రామ నామ వరాననే" (ఓ పార్వతీ! శ్రీరామ రామ రామ అన్న పఠనం ఆ శ్రీహరి వేయి నామాలను పలికినంత ఫలము) అని తెలిపాడు. నామస్మరణే కలియుగంలో తారకం అని వేద సమస్త వాఙ్మయాలు ఘోషిస్తున్నాయి. అందుకే త్యాగరాజ స్వామి రామకథామృతాన్ని కర్మ బంధనాలను తొలగించుకునే బృహత్సాగర తారకానికి నావగా, కలి దోష హరణంగా చెప్పారు.

ఇటువంటి కీర్తనలను పరిశీలించినప్పుడు నాదోపాసన అనేది ఎంత గొప్పదో అర్థమవ్తుంది. జీవనశైలి-అనుభూతులు-భావ గోచరం-సంగీతం ద్వారా ఆ భావాన్ని వ్యక్తపరచటం...పరిపూర్ణమైన ఆధ్యాత్మిక యానమే. సాద్గుణ్యముతో సాఫల్యాన్ని పొంది సాయుజ్యాన్నిచ్చే శక్తివంతమైన సాధన ఈ నాదోపాసన. ఆ నాదోపాసనలో రామకథామృతం మహత్తును మనకు తెలియజేసిన మహనీయుడు త్యాగరాజు. ఆ సద్గురువులకు నా నమోవాకములు.

మధ్యమావతి రాగంలో త్యాగయ్య ఈ కీర్తనను కూర్చగా ఓ యువ గాయకుడు కృష్ణ నారాయణన్ అద్భుతంగా దానిని ఆలపించారు

5, మార్చి 2017, ఆదివారం

జగమే రామమయం మనసే అగణిత తారకనామమయం


రామనామం రుచి ఒక్కసారి చవి చూసిన వారికి ఇంక వేరే ఏమీ రుచించదు. ఆ రాముని భక్తి సామ్రాజ్యంలో ప్రవేశించిన వారికి ఇంక వేరే ఏమీ అక్కర ఉండదు. రాముని సేవే భృతి, ద్యుతి. ఆయనకు శరణాగతితో సేవ చేసి, ఆయన దర్శనం కోసం ఎదురు చూస్తూ ఉండటంలోనే వారికి సర్వస్వం. ఏ రాజుల ఆశ్రయం రుచించదు, ఎవ్వరినీ పొగడ మనస్కరించదు. అలా రామభక్తిలో తరించిన మహానుభావులలో పోతన, రామదాసు, త్యాగయ్య మొదలైన వారితో పాటు ఆతుకూరి మొల్ల కూడా ఉన్నారు. కడప జిల్లా బద్వేలు సమీపంలోని గోపవరం గ్రామానికి చెందిన కేసన శెట్టికి మొల్ల 1440వ సంవత్సరంలో జన్మించిందని చారిత్రకుల అభిప్రాయం. అన్నమాచార్యుల వారి భార్య తిమ్మక్క తరువాత మొల్ల తెలుగులో రెండవ కవయిత్రిగా చెప్పుకుంటారు. శ్రీశైల మల్లికార్జునుని కొలిచే కేసన తన బిడ్డకు ఆ శివునికి ప్రియమైన అడవి మల్లె పేరు మొల్ల అని పెట్టుకున్నాడు. శివునే తన గురువుగా భావించిన మొల్ల ప్రభావితమై సంస్కృత రామాయాణాన్ని తెలుగులోకి అనువదించింది. పోతనకు ఈమె సమకాలీకురాలు కావచ్చు. వీలైనంత తెలుగుపదాలలోనే రామాయణాన్ని రచించాలన్న సంకల్పాన్ని ఆమె తన రామయణంలోని మొదటి పద్యాలలో వెలిబుచ్చింది. అదే విధంగా రచన చేసింది. పోతనలాగానే ఈమె తన రచనలను రామునికి తప్ప ఎవ్వరికీ అంకితం చేయకూడని నిర్ణయించుకుంది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో తాను రచించిన రామాయణాన్ని పలికే అవకాశం ఆమెకు కలిగిందని చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు. మొల్ల రామాయణంలో తెలుగుదనం ఉట్టిపడుతుంది. మచ్చుకు కొన్ని పద్యాలు:

కామారి వినుత నామా!
సామీరికృతప్రణామ! సంహృతరక్షో
గ్రామా! వర్షా మేఘ
శ్యామా! సంగ్రామ భీమ! జానకిరామా!

విమల సుధాకర వదనా!
సుమనశ్చేతోబ్జసదన! సుస్థిర కదనా!
కమనీయరదన! శత్రు వి
షమ! రఘుకుల సార్వభౌమ! జానకిరామా!

కువలయదళనేత్రా! కోమల స్నిగ్ధ గాత్రా!
భవముఖనుతిపాత్రా! భక్త వృక్షాళి చైత్రా!
రవిశతసమధామా! రక్షితాక్షాంఘ్రి భామా!
కవిజననుతనామా! కావుమా మమ్ము రామా!

ఈ కవయిత్రి మొల్లపై ఇంటూరి వేంకటేశ్వరరావు గారు కుమ్మరి మొల్ల అనే నవల రచించారు. ఈ నవల ఆధారంగా ప్రఖ్యాత హాస్యనటులు బసవరాజు పద్మనాభంగారు 1970లో కథానాయిక మొల్ల చిత్రాన్ని ఆవిష్కరించారు. ఆ చిత్రంలో మొల్లగా వాణిశ్రీ నటించారు. చిత్రం పతాక సన్నివేశంలో మొల్ల గానం చేసినట్లుగా ఈ రాముని గీతాన్ని అందించారు. గీతాన్ని డాక్టర్ సి. నారాయణరెడ్డి గారు రచించగా ఎస్పీ కోదండపాణి గారు సంగీతం అందించారు. పూలపాక సుశీలమ్మ గారు అద్భుతంగా రామగానం చేశారు.

రఘుకుల తిలకా నీ ఆనతి
రచియించితి రామాయణ సత్కృతి
ఆ కృతి వరియించినాపతివి నీవే
అతులిత కైవల్య గతివి నీవే

జగమే రామమయం మనసే అగణిత తారకనామ మయం

నీలజలద రమణీయ రూపం
నిగమాంచల మందిర మణిదీపం
సుందర జానకి వందిత చరణం
సురముని శరణం భవ తాప హరణం

ఆ చిరునవ్వే అమృతపు జల్లు
అఖిల జగములేలు ఆ చేతి విల్లు
అతని గానమున అలరారు కావ్యం
అన్ని యుగాలకు నవ్యాతి నవ్యం

ఎవని కమల కమనీయ పదము చూపించె అహల్యకు ముక్తి పదము
ఎవని చంద్రికా మృదుల కరము అందించె శబరికి దివ్య వరము
ఎవని ఏలుబడి ఇంటికొక్క గుడి నిలిపెనో
ఎవని రాజ్యమే రామరాజ్యమై వెలసెనో
ఆ రాముడు నా అంతరంగమున నిండగా
అహము మరచి ఈ ఇహము మరచి జన్మాంతర బంధములెల్ల విడచి
ఆ మహజ్జ్యోతిలో లీనము కానా రాం రాం
ఆ మహాప్రభునిలో ఐక్యము కానా రాం రాం
ఓ రామా రఘురామా కైవల్య నామా రాం రాం

ఆ రామును ఆజ్ఞతోనే తన కావ్యం అని మొల్ల ఈ గీతాన్ని ఆరంభించిన రీతి రామభక్తుల విశ్వాసాన్ని సూచిస్తుంది. తన కృతిని రామునికే అంకితం చేస్తున్నానని అందరి సమక్షాన ప్రకటిస్తుంది. తనకు ఆ రాముడే కైవల్యమని చాటుతుంది. ఎలా? ఆమెకు ప్రపంచమంతా రాముడే. మనసునిండా అనతమైన మహిమ గల తారక నామం.

ఆ రాముడి రూపం ఎటువంటిది? నీలమేఘ శరీరముతో రమణీయమైనది, వేదశాస్త్రముల అంచులలో ప్రకాశించే మణి ఆ రాముని తత్త్వం. అందమైన సీత నమస్కరించిన పాదాలు ఆ రామునివి. దేవతలకు, మునులకు శరణం ఆ చరణాలు, మానవుని పాపములను, తాపమును హరించేవి ఆ చరణాలు. ఆ రాముని చిరునవ్వు అమృతము కురిసినట్లుగా ఉంటుంది. ఆ చేతి విల్లు సమస్త జగాలను శాసిస్తుంది. అతని వర్ణనే రామాయణంగా అలరారుతుంది. ఆ రామాయణం ఎన్ని యుగాలు గడిచినా నిత్య నూతనమే. అతని అందమైన పదకమలములు అహల్యకు ముక్తి పథాన్ని చూపించాయి. అతని పూవులవలె మృదువైన చేతులు శబరికి దివ్యమైన వరాలు అందించాయి. అతని రాజ్యంలో ప్రతి ఇల్లు ఒక దేవాలయంగా మారింది. అతని రాజ్యం రామరాజ్యంగా చెప్పబడింది. అటువంటి రాముడు నా అంతరంగములో నిలిచి ఉండగా, నేను అనే అహాన్ని విడిచి, దేహ స్ఫురణ మరచి, జన్మ జన్మల బంధాలు వీడి ఆ మహాజ్యోతిలో లీనము కానా? ఆ మహాప్రభువులో ఐక్యము కానా? అని అద్భుతంగా గానం చేస్తూ, రామ నామ స్మరణ మధ్య తన దేహాన్ని త్యజించి జీవాత్మను ఆ పరమాత్మలో ఏకం చేస్తుంది.

మొల్ల రామాయణాన్ని తెలుగులోకి అనువదించి తరిస్తే ఆమె వ్యక్తిత్వాన్ని ఈ గీతంతో అనుసంధానం చేసి రామ తత్త్వాన్ని మరింత ప్రజలలోకి తీసుకువెళ్లారు సి. నారాయణరెడ్డి గారు. రామభక్తి గీతలను గమనిస్తే అన్నింటికీ కొన్ని సారూప్యాలుంటాయి - మొదటిది రామనామ మహిమ, రెండవది రాముని గుణరూపవైభవ వర్ణన, మూడవది శరణాగతి. రామభక్తిలో ముక్తి ఆఖరి సోపానమైతే దానికి పునాదులు దృధమైన రామనామ స్మరణము, తద్వారా భవ పాపహరణం. నారాయణరెడ్డి గారి గీతాలలో తెలుగుదనం అందరికీ తెలిసిందే. ఆ తెలుగుదనానికి భక్తి సుగంధం అలదితే? దానికి రామభక్తి పారిజాత పరిమళం సమీరంలా సోకితే? ఈ గీతం అలాంటిదే. నీలమేఘశ్యాముని సుందరం రూపాన్ని కాంచి, వేదవేదాంగాలలో చెప్పినది ఆ తత్త్వమే అని గ్రహించి, జానకి కొలిచినది ఆయన పాదములే అని తలచి, అందరి ఆర్తిని తొలగించంది ఆ రాముని పాదములే అని మొల్ల వంటి మహాభక్తురాలు, కవయత్రి పాత్ర ద్వారా మనకు తెలియజేశారు కవి. మొదటి చరణంలోని పద ప్రయోగం ఆయన ప్రతిభకు, భక్తికి తార్కాణాలు. రెండవ చరణంలో ఇంకొక అడుగు ముందుకు వేసి రాముని మనోహరమైన చిరునవ్వును, అతి శక్తివంతమైన కోదండమును, అతని గుణాలను, నడవడికను తెలిపే రామాయణాన్ని ప్రస్తావించి ఆ గాథను ఎప్పటికీ ఇగిరిపోని గంధంగానే పలికారు. రామాయణంలో రాముని మహిమలు తెలిపే కొన్ని కీలకమైన ఘట్టాలు అహల్యా శాపవిమోచనం, శబరికి మోక్షం, రామరాజ్య స్థాపనను ప్రస్తావించారు. అటువంటి రాముడు మనసులో స్థిరమైతే, ఆయన తారక నామమే అంతరంగంలో నిలిచిపోతే మరి దేహము స్ఫురణ దూరమై, అహంకారం పటాపంచలై కైవల్యప్రదమవుతుంది. మొల్ల వంటి కవయిత్రికి, రామభక్తురాలికి ఇటువంటి భావనతో నిండిన గీతం ఎంతో సముచితం. నారాయణరెడ్డి గారి భావగర్భితమైన గీతం పతాక సన్నివేశాన్ని రామభక్తి ప్రవాహంతో తడిపి పునీతం చేస్తుంది. సుశీలమ్మ గానం, కోదండపాణి గారి సంగీతం ఈ పాటకు మరింత పవిత్రతను చేకూర్చాయి.

శ్రీరామ జయరామ జయ జయ రామ!

3, మార్చి 2017, శుక్రవారం

భారతీయ నాట్యకళలు - వ్యాపార ధోరణి


యథో హస్త తథో దృష్టి
యథో దృష్టి తథో మనః
యథో మనః తథో భావ
యథో భావ తథో రసః

చేతులు ఎటువైపు ఉంటాయో దృష్టి అటువైపు; దృష్టి ఎటువైపు ఉంటుందో మనసు అటువైపు. మనసు ఎటువైపు ఉంటుందో భావం అటువైపు. భావం ఎటువైపు చూస్తుందో రసం ఆ భావనతోనే పెల్లుబుకుతుంది.

- నాట్యశాస్త్రం.

నాట్యకళలో ఆంగికం, ఆహార్యం, మనస్సు, భావము, రసము అన్నీ ఏకమై అంశంలో లీనమైతేనే అది రసికుల హృదయాలను తాకి రంగమంటపంపై దివ్యత్వాన్ని రాజిల్లజేస్తుంది. చప్పట్లపైన, పారితోషకం పైన, అవార్డులపైన, ఫోటోలు, వీడియోలపైన దృష్టి కలిగి ఉండే కళాకారులు చేసే నాట్యంలో ఈ దివ్యత్వం ఉండదు. కళ జీవరసంతో ఉట్టిపడదు. అందుకే కళారాధనలో తనను తాను మర్చిపోయి రమించాలి అని సద్గురువులు చెప్పారు. అది భరతనాట్యం, కూచిపూడి, కథక్, కథాకళి, ఒడిస్సీ, మణిపురీ, మోహినిఆట్టం వంటి ఏ కళైనా కావచ్చు. కానీ, కళాకారుడు కళలో, భావంలో, స్వరంలో, లయలో తాదాత్మ్యత చెందకపోతే యాంత్రికమైన నృత్యమే అవుతుంది. ఆ నృత్యం కుప్పిగంతులతో సమానమవుతుంది. భారతీయ నృత్యకళలకు ఉన్న ప్రత్యేకత సనాతన ధర్మంలో అంతర్భాగమై ఇహ పరాలను సమానంగా ప్రస్తావించే అంశాలను ప్రదర్శించే అవకాశాన్ని కళాకారులకిస్తాయి. తద్వారా వారి వ్యక్తిత్వాలను పై మెట్టుకు తీసుకువెళతాయి. నేను అన్న భావన కోల్పోయిన అ కళాకారులు పాత్రలో జీవించి భవంతో నర్తించి రసాన్ని అభినయం ద్వారా ప్రవహింపజేస్తారు. అందుకే, ప్రతి ఒక్క అంశమూ కూడా దివ్యత్వాన్ని పొంది రంగస్థలాన్ని ఓ దేవాలయంగా మారుస్తాయి. దీనికి ప్రధన సాధనం గురువు, గురు పరంపర. ఏదో నాలుగు ముద్రలు నేర్పి ఓ రెండు మూడు అంశాలు భావం తెలియజేయకుండా నేర్పే గురువులు ఈరోజు చాలా మంది కనిపిస్తున్నారు. కాస్త గుర్తింపు రాగానే వాళ్లే న్యాయనిర్ణేతలు. వారి శిష్యులకు అసలు కళ, భావం, ఆ కళలోని పవిత్రత, ఆ కళకు మూలాలు తెలియజేసే గురువులు కరువయ్యారు. ఓ నాట్యగురు కావాలంటే నాట్యయోగంలో సిద్ధించాలి. వ్యక్తిత్వం స్థితప్రజ్ఞత పొందాలి. నవరసాలను అలవోకగా ఒలికించగలగాలి. పాషణమైన మనుషుల హృదయాలను కరిగించి మానవత్వాన్ని నింపాలి. మనుషులను ఏకం చేయగలిగే శక్తికి ఇటువంటి గురువులకు, వారికి నైపుణ్యం గల కళలలో ఉంది. నాట్యవిద్యను వ్యాపారధోరణితో కాకుండా ఓ సనాతన పవిత్ర కళగా భావించి తరువాతి తరాలకు ఈ గురువులు అందిస్తే ఈ రసప్రవాహం శాశ్వతమవుతుంది. లేకపోతే భారతీయ నాట్య కళలు రూపాంతరం చెంది సహజమైన శక్తిని కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.

ఈ సమస్యను కళాతపస్వి కే విశ్వనాథ్ గారు సాగరసంగమం, స్వర్ణకమలం చిత్రాల ద్వారా మనకు చాలా చక్కగా తెలియజేశారు. మన నాట్యకళలకు ఉన్న చరిత్ర, దివ్యత్వం మరే ప్రపంచ కళలకు లేదంటే అతిశయోక్తి కాదు. నర్తనమే శివకవచం నటరాజ పాద సుమరజం అన్నారు వేటూరి వారు. నిత్యనర్తనుడైన శివుని పూజకు చివురించిన కళలు వ్యాపారధోరణి పట్టి ప్రమాణాలను కోల్పోకూడదు. దీని గురుతర బాధ్యత నాట్య శాస్త్ర గురువులపైనే ఉంది. పోటీల్లో పాల్గొని బహుమతులు గెలుచుకోవటం ప్రధాన లక్ష్యం కాకుండా కళను ఆరాధించి భావాన్ని ఆకళింపు చేసుకొని ఆహార్యంలో గుప్పించగలిగే శిక్షణా పద్ధతిని పునరుద్ధరించి కొనసాగించాలి. 

తాగరా శ్రీరామ నామామృతం - వేదవ్యాస గీతం


అల్లా...ఇది ఇస్లాంలో దేవుడు అనటానికి ఉపయోగించే పదం. ఈ పదానికి శ్రీపాద శ్రీవల్లభ చరిత్రలో శంకరభట్టుగారు అద్భుతమైన వివరణ ఇచ్చారు - అల్ అనగా శక్తి, ఆహ్ అనగా శక్తిని ధరించివాడు. అనగా శివపార్వతుల అర్థనారీశ్వర రూపం ఎలానో అల్లా పదం అంతే. దైవం అంటే ఏ విశ్వాసంలోనైనా ఒకటే అన్నదానికి ఈ అర్థం ఓ మంచి ప్రాతిపాదిక అవుతుంది. కబీర్ దాస్ ఇస్లాం మతాన్ని విశ్వసించే కుటుంబంలో జన్మించినా హిందూ సిఖ్ ఇస్లాంలలోని మంచి
సిద్ధాంతాలను మాత్రమే తీసుకొని దురాచారాలను ఖండించాడు. హిందూ మత సిద్ధాంతాలకు ఆయనకు గురువు స్వామి రామానంద. ఆయన వద్ద తారక మంత్ర ఉపదేశాన్ని పొందిన కబీర్ భారతదేశంలో అనేక చోట్ల పర్యటించారు. అలాగే అల్లా అనే పదం యొక్క అర్థాన్ని సంపూర్ణంగా మతాలకు అతీతంగా ఆకళింపు చేసుకున్న మహానుభావుడు కబీర్. మానవుని జీవితానికి ముఖ్యమైన విలువలను స్పష్టంగా తన దోహాల రూపంలో మనకు అందించారు. వృత్తి రీత్యా చేనేత కార్మికుడైనా, భక్తిలో రాముని దర్శించి తరించిన వాడు కబీర్. తారక మంత్ర సిద్ధిని పొంది ఎందరికో దాని అమృతాన్ని అందించాడు. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే కబీర్ 15వ శతాబ్దపు సంఘసంస్కర్త.

కబీర్‌దాసు మన తెలుగునాట జన్మించిన రామదాసుకు తారమంత్రాన్ని ఉపదేశించిన గురువని చెప్పబడింది. ఆ కబీర్-రామదాసుల కలయిక,మంత్రోపదేశ సన్నివేశాలు ఎంతో అద్భుతంగా శ్రీరామదాసు సినిమాలో చిత్రీకరించారు. ఈ చిత్రంలో వారిద్దరు తొలిసారు కలిసే ఘట్టంలో ఓ సుమధుర భక్తి గీతం వెలువడింది. కీరవాణి సంగీతంలో శ్రీవేదవ్యాస గారు రచించగా శంకర్ మహదేవన్ మరియు విజయ్ యేసుదాస్ ఈ పాటను రామదాసు, మరియు కబీర్ పాత్రలకు పాడారు. వివరాలు పరిశీలిద్దాం:

అల్లా ... శ్రీ రామా...
శుభకరుడు సురుచిరుడు భవహరుడు భగవంతుడెవడు
కళ్యాణ గుణఘనుడు కరుణా ఘనాఘనుడు ఎవడు
అల్లా తత్వమున  అల్లారు ముద్దుగా అలరారు అందాల చంద్రుడెవడు
ఆనంద నందనుడు అమృతరస చందనుడు రామచంద్రుడు కాక ఇంకెవ్వడు
తాగరా శ్రీరామనామామృతం ఆనామమే  దాటించు భవ సాగరం
తాగరా శ్రీ రామనామామృతం ఆనామమే  దాటించు భవ సాగరం

ఏ మూర్తి మూడు మూర్తులుగ వెలిసిన మూర్తి
ఏ మూర్తి  ముజ్జగంబుల మూలమౌ మూర్తి
ఏ మూర్తి  శక్తి చైతన్య మూర్తి
ఏ మూర్తి  నిఖిలాండ  నిత్య సత్య స్ఫూర్తి
ఏ మూర్తి  నిర్వాణ నిజ ధర్మ సమవర్తి
ఏ మూర్తి  జగదేక చక్రవర్తి
ఏ మూర్తి  ఘనమూర్తి  ఏ మూర్తి  గుణకీర్తి
ఏ మూర్తి  అడగించు జన్మజన్మల ఆర్తి
ఏ మూర్తి  ఏ మూర్తియునుగాని  రసమూర్తి
ఆ మూర్తి శ్రీరామచంద్ర మూర్తి

తాగరా ఆ ఆ ఆ  తాగరా శ్రీరామనామామృతం ఆ నామమే దాటించు భవసాగరం...

పాపాప మపనీప మపనీప మపసనిప మాపామ శ్రీ రామా
పాపాప మపనీని  పనిసాస రిరిసనిప   మాపాని  మపమా కోదండ రామా
మపనిసరి  సానీ పానీపామా  సీతారామా
మపనిసరి  సా రీ  సరిమరిస నిపమా  ఆనందరామా
మా మా రిమరిమరి  సరిమా  రామా జయరామా
సరిమా రామా సపమా  రామా
పా ఆ ఆ ఆ   వన  రామా


ఏ వేల్పు ఎల్ల వేల్పులును గొల్చెడి వేల్పు
ఏ వేల్పు ఏడేడు లోకాలాకే వేల్పు
ఏ వేల్పు నిటూర్పు ఇలనునిల్పు
ఏ వేల్పు నిఖిల కల్యాణముల కలగల్గు
ఏ వేల్పు నిగమనిగమాలన్నిటిని తెల్పు
ఏ వేల్పు నింగినేలలను కల్పు
ఏ వేల్పు ద్యుతి గొల్పు ఏ వేల్పు మరుగొల్పు
ఏ వేల్పుదేమల్పు లేని గెలుపు
ఏ వేల్పు  సీతమ్మ వలపు తలపుల నేర్పు
ఆ  వేల్పు దాసానుదాసులకు కైమోడ్పు

తాగరా ఆ ఆ ఆ  తాగరా శ్రీరామనామామృతం ఆ నామమే దాటించు భవసాగరం...

రాముడెవరు? శుభాన్ని కలిగించే వాడు, అందమైన రూపము కలవాడు, పాపములను హరించే వాడు. సమస్త సద్గుణములను కలిగిన గొప్పవాడు, కరుణ మూర్తీభవించిన వాడు - ఇంతవరకు బానే ఉంది, అందరికీ అర్థమవుతుంది. మరి అల్లా తత్త్వమున అల్లారుముద్దుగా అలరారు అందాల చంద్రుడెవరు? అన్నాడు కవి. అల్లా తత్వమేమిటి? శక్తియుతమైన శివమని పైన చెప్పుకున్నాం కదా? రాముడి నామంలోనే ఉంది మూలమంతా. మళ్లీ శ్రీపాద శ్రీవల్లభుల చరిత్రకే వెళితే రాం అనే పదానికి అగ్ని బీజం. ఇదే విషయం రామరహస్యోపనిషత్తులో కూడా చెప్పబడింది. అత్యంత శక్తివంతమైన రామ నామం శివకేశవుల శక్తి సమన్వితమై ఈ విశ్వంలో పరమాత్మ తత్త్వాన్ని ప్రసరింపజేస్తోంది. పరమాత్మ తత్వంలో ప్రకాశించే వాడు రామచంద్రుడు. ఆ రాముడి ఘనత ఎటువంటిది? ఆనందరాముడు, అమృతర్సంతో నిండి యున్న వాడు. ఆ రామ నామమనే అమృతాన్ని త్రాగమని కవి ఘోషిస్తున్నారు. ఆ నామాన్ని నమ్ముకుంటే చాలు, ఈ భవ సాగరాన్ని దాటగలము అని చెప్పారు.

త్రిమూర్తులుగా వెలసిన పరమాత్మ ఆ రాముడు. ఈ మూడులోకాలకు ఆయనే మూలము. ఆయన విశ్వజనీనమైన శక్తి యొక్క చైతన్యరూపము. ఆయనే సమస్త లోకములలోని జీవరాశులకు సత్యము, శాశ్వతము, కారకము. ఆయనే మోక్ష ప్రదాయకుడు. సత్య ధర్మ పాలనలో సమ న్యాయం చూపించే వాడు. ఆ రామచంద్రమూర్తి మూడు లోకాలకు ఏకైక చక్రవర్తి. ఆయన ఘనమైన రూపము కలవాడు, తన గుణములచే కీర్తిని పొందిన వాడు. ఆ రామచంద్రుడు జన్మ జన్మల ఆర్తిని హరించే వాడు. ఒక రూపమంటూ లేని వాడు, సమస్త రసములను మూర్తీభవించిన వాడు. ఆయనే శ్రీరామచంద్రమూర్తి. ఆ రాముని నామమనే అమృతాని త్రాగమని కవి చెబుతున్నారు. ఆ నామం మనలను సంసార సాగరాన్ని దాటించే నావ.

శ్రీరాముడు కోదండరాముడు, సీతారాముడు, ఆనందరాముడు, జయరాముడు. ఆయన ఘంత ఎలాంటిది? సమస్త దేవతలు కొలిచెడి దేవుడు ఆ రాముడు. ఆయన పదునాలుగు లోకాలకు దేవుడు. ఆయన నిట్టూర్పులతో ఈ భువిని నిలిపే దైవము. ఆయనే సమస్త కళ్యానములను ప్రసాదించే దైవము. ఆయన తత్త్వము సమస్త శాస్త్రాలను తెలిపేది. ఆయన నింగి నేల అంతటా వ్యాపించి ఉన్న దైవము. ఆయన మహా ప్రకాశవంతమైన దైవము, ఆయన రూపము మనోహరమైనది. ఆయన విజయాలు అప్రతిహతమైనవి. సీతమ్మ ప్రేమకు, ఆలోచనలను తెలిపేది ఆ రమచంద్రుడు. అటువంటి రాముని నామమనే అమృతాన్ని త్రాగమని కవి ఉద్ఘాటిస్తున్నారు. ఆ నామం మనలను ఈ సంసార బాధలనుండి రక్షిస్తుంది.

ఈ పాటను లోతుగా పరిశీలిస్తే రామతత్త్వం ఎంతటి మహత్కరమైనదో తెలుస్తుంది. ధర్మం మూర్తీభవించిన వాడు రాముడైతే అనుగమించిన సీత లోకపావని. అందుకే ఈ అవతారం శక్తి సమన్వితమై లోకోత్తరమైంది. ప్రతి అడుగులోనూ మానవునికి ఉత్తమ విలువలను నేర్పిన వారు సీతారాములు. తల్లిదండ్రులు, గురువులు, సోదరులు, మిత్రులు, శ్రేయోభిలాషులు, సేవకులు, శత్రువుల పట్ల ఎలా ప్రవర్తించాలో రామాయణం మనకు చక్కగా వివరిస్తుంది. విలువలనే ఓ చిత్రపటం గీస్తే అది రాముని రూపమై ఆవిష్కరిస్తుంది అని అనటంలో ఎటువంటి సందేహమూ లేదు. అలా నడచుకున్నాడు కాబట్టే ఆయన నామం అంత గొప్పది. రామనామంతో తరించిన మహనీయులను మనం ఎంచలేము. మన పాపాలను హరించేది, మనలను తరించేది, మనకు ముక్తిని ప్రసాదించేది అని త్యాగరాజ స్వామి వంటి మహనీయులు ఎందరో తెలిపారు. రామావతారంతో మనకు అవగతమయ్యే సత్యాలు కొన్ని ఉన్నాయి:

1. ధర్మాన్ని తు.చ. తప్పకుండా ఆచరించే మానవుడు దివ్యాత్వన్ని పొంది ముల్లోక వంద్యుడవుతాడు.
2. అటువంటి దివ్యమూర్తుల నామ స్మరణతో మన పాపాలు హరింపబడతాయి.
3. వారి నడవడిక మనకు జీవితంలో సాధనాలుగా తోడ్పడి మనలను స్థితప్రజ్ఞులను చేస్తాయి.

రామ పూర్వతాపిన్యుపనిషత్ రాముడే పరబ్రహ్మమని స్పష్టంగా చెబుతుంది:

రామ ఏవ పరం బ్రహ్మ రామ ఏవ పరం తపః
రామ ఏవ పరం తత్త్వం శ్రీరామో బ్రహ్మ తారకం

రాముడే పరబ్రహ్మము. రాముడే పరమ తపము. రాముడే పరతత్త్వము. శ్రీరాముడే తారక బ్రహ్మము.

అటువంటి రామమంత్రాన్ని మించినది మరొకటి లేదని ఎందరో చెప్పారు. అగస్త్య సంహిత ప్రకారం రామమంత్రమే మంత్రరాజం. అది సర్వోత్తమమైన మంత్రం. దూదికొండలను ఒక చిన్న నిప్పురవ్వ ఎలా దహిస్తుందో అలా కాటుకొండలవంటి పాపములను రామ నామము దహించివేస్తుందని ఈ సంహిత చెప్పింది. స్త్రీపురుష భేదం లేకుండా అందరూ ఈ మంత్రాన్ని జపించవచ్చని ఈ సంహిత తెలుపుతుంది. ఈ సందేశాన్ని వేదవ్యాస గారి ఈ గీతం సామాన్యునికి అర్థమయ్యేలా చాటింది. రామ నామే జీవనంగా, భుక్తిగా, ముక్తిగా భావించి తరించ వారిలో కబీర్ దాసు అగ్రగణ్యులు. అలాగే వాగ్గేయకారులైన త్యాగరాజస్వామి, రామదాసు, అన్నమాచార్యుల వారు తమ సంకీర్తనలలో రామ మంత్ర మహాత్మ్యాన్ని చాటారు. అటువంటి కబీర్-రామదాసుల కలయికలో ఇటువంటి గీతాన్ని ఆవిష్కరించటం వేదవ్యాస గారి ప్రతిభను మనకు తెలియజేస్తుంది.

ఇటీవలి కాలంలో రామునిపై వచ్చిన సినీ గీతాలలో ఈ తాగరా శ్రీరామ నామామృతం అనే పాట అత్యంత మహిమాన్వితమైన సందేశం కలది. రచయిత వేదవ్యాస రంగభట్టర్ గారి కౌశలం ఈ పాటలో ప్రతి ఒక్క అక్షరంలోనూ కనబడుతుంది. శ్రీమంజునాథ చిత్రంలో మహా ప్రాణ దీపం అనే గీతం గుర్తుందా? ఈ వేదవ్యాస గారు రచించిందే. ఇటువంటి గీతం రచించాలంటే తప్పకుండా దైవానుగ్రహం కలిగి ఉండాలి. వేదవ్యాస గారు భగవద్రామానుజుల వారి శిష్యుని వంశంలో జన్మించిన వారు. వీరి పూర్వీకులది శ్రీరంగం. దశాబ్దాల క్రితం వరంగల్‌కు తరలి వచ్చారు. ఈయన హైదరాబాదులోని వేదాంత వర్ధని సంస్కృత కళాశాలలో విద్యాభ్యాసం చేసిన తరువాత టీటీడి సంస్కృత ప్రాచ్య కళాశలలో అధ్యాపకునిగా చేరి 36 సంవత్సరాల సర్వీసు తరువాత పదవీ విరమణ చేసి తిరుపతిలోనే స్థిరపడ్డారు. చదువుకునే రోజుల్లోనే కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీత శిక్షణ పొందారు. తరువాత తిరుపతిలో సంగీతాన్ని అభ్యసించారు. ఆయన స్వరజ్ఞాన వర్ధిని అనే అద్భుతమైన గ్రంథాన్ని కూడా రచించారు. సంగీతంలో ఎందరికో శిక్షణనిచ్చారు. రామదాసు, వేంగమాంబ, ఆదిశంకరాచార్య చిత్రాలకు ఉత్తమ గేయ రచయిత అవార్డులను పొందారు. గతంలో వీరు కేవీ మహదేవన్, సాలూరి రాజేశ్వరరావు గారి వద్ద పని చేశారు. సంగీతంపై ఎన్నో పరిశోధనలు చేసిన వీరు ఇప్పటికీ ఔత్సహిక కళాకారులకు, బాలబాలికాలు శిక్షణనిస్తున్నారు. ఎందరో నటీనటులకు నటనలో శిక్షణ కూడా ఇస్తున్నారు. వేదవ్యాస రంగభట్టర్ గారి కలంలో వెలువడిన ఈ గీతం తెలుగు చలన చిత్ర భక్తి గీతాల్లో ఓ ప్రత్యేక స్థానంలో ఉంటుంది.

రామమంత్ర మహత్తును వేదవ్యాస గారు అద్భుతమైన అక్షర సంపదతో అందించగా కీరవాణి గారు అంతే గొప్ప స్వరాలను అందించారు. తండ్రికి తగ్గ తనయుడిగా విజయ్ యేసుదాస్, మరో ఆరితేరిన సంగీత కళాకారుడు, నేపథ్య గాయకుడు శంకర్ మహాదేవన్ సమఉజ్జీలుగా ఈ పాటను పాడారు. ఇద్దరు గొప్ప గాయకులు, గొప్ప సంగీత దర్శకుడు, గొప్ప రచయిత కలయికలో వెలువడిన ఈ గీతం రామనామామృతాన్ని అందరికీ పంచింది.

శ్రీరామ జయరామ జయ జయ రామ!



27, ఫిబ్రవరి 2017, సోమవారం

శ్రీరామ పరంధామ జయ రామ పరంధామ


రాముడు పరంధాముడు. అనగా సర్వాంతర్యామి లేదా పరమాత్మ. పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు గారి పారమార్థిక పదకోశం ప్రకారం పరమాత్మ అనే పదానికి ఎన్నో అర్థాలు ఉన్నాయి. అందులో కొన్ని

1. స్వయం ప్రకాశం కలిగి, జ్ఞానరూపమైన ఆత్మ.
2. కార్యకారణాలకంటే భిన్నమై, క్షరాక్షరాల కంటే కూడావేరుదై, స్వాభావికంగా నిత్యమై, శుద్ధమై, బుద్ధమై, ముక్తమైన పదార్థం.
3. అవిద్య వల్ల ఆత్మగా తలచిన దేహం మొదలు బుద్ధివరకు ఉన్న తత్త్వాలకు అతీతమైనది. సర్వోత్కృష్టమైనదీ, ఉపద్రష్టృత్వాది విశేషణ విశిష్టమై ప్రకాశించే ఆత్మ.
4. ఆత్మగా కల్పితాలైన పంచ కోశాలకు, విరాట్‌, హిరణ్య గర్భ, అవ్యాకృత తత్త్వాలకు అతీతమై, బ్రహ్మకు పూర్వం నుంచి ఉన్న పదార్థం.
5. సమస్త భూతాలలోని ప్రత్యక్చేతనం.
6. మాయాశక్తికి ఆశ్రయం.
7. సర్వానికి అధిష్ఠానమైనది.
8. పర దేవత.
9. దైవం / పరబ్రహ్మం.

వీటన్నిటి ద్వారా మనకు తెలిసేది ఏమిటి? శాశ్వతమైన గుణాతీతమై, అక్షరమై సమస్త జీవరాశులయందు ఉన్న చైతన్యమే పరమాత్మ.

రామావతారంలో ఉన్న గొప్పతనం ఆయన సామాన్య మానవునిగా, ప్రభువుగా ధర్మబద్ధతతో నడచుకొని పరంధాముడైనాడు. ఆయన అవతారం ప్రతి మానవునికీ ఒక పాఠం, ఆదర్శం మరియు ఆధ్యాత్మిక సోపానానికి స్ఫూర్తిదాయకం. ఏ విధంగా మసలుకుంటే మానవుడు దివ్యత్వాన్ని పొందుతాడో రాముడు తన నడవడికతో  తెలిపాడు. పరంధాముడైన ఆ రాముని నుతించే ఏ గీతమైనా మధురమే. రామ నామంలోని శక్తి అది. రాముని జీవనశైలిలోని మహత్తు అది. ఓం నమో నారాయణాయ అనే మంత్రంలోని రా అనే బీజాక్షరం, ఓం నమశ్శివాయ అనే శివ పంచాక్షరీ మంత్రంలోని మ అనే బీజాక్షరం  కలిసి రామ నామ ఆవిర్భవించిందని ఒక అభిప్రాయం. పద్మపురాణం ప్రకారం యోగులను సచ్చిదానందంలో రమింపజేసేది రామ అని అర్థం. తారకమనే ఘనత రామనామానికి మాత్రమే. రామ అనే బీజాక్షరాలను ఉచ్చరించటం వలన పాపాలు పటాపంచలై పోతాయని సనాతన ధర్మం ఘోషిస్తుంది. సంసార సాగరాన్ని దాటించేది కాబట్టి భవతారకమై ఈ తారక నామము భక్తులను ఉద్ధరిస్తోంది. వహ్నిగర్భమైన ఈ నామం పాపనాశనం చేసి ముక్తిని ప్రసాదించేది.

రాముని వైభవాన్ని తెలిపే గీతాలు చలన చిత్రాలలో ఎన్నో వచ్చాయి. 1963లో విడుదలైన లవకుశ చలనచిత్రం ఒక్క తెలుగు భాషలోనే కాదు, భారతీయ చలనచిత్ర పరిశ్రమలో ఆణిముత్యం. ఆధ్యాత్మికతను, పవిత్రతను ప్రతి అడుగులోనూ చాటే ఈ చిత్రంలో సముద్రాల రాఘవాచార్యుల వారు ఎన్నో గీతాలను రచించారు. వాటిలో ఒకటి శ్రీరాముడు-లవకుశుల సంగ్రామ ఘట్టంలో హనుమతో పాటు వాల్మీకి మహర్షి శిష్య బృందం పాడే గీతం శ్రీరామ పరంధామ జయ రామ పరంధామ. సాహిత్యం:

శ్రీరామ పరంధామ జయ రామ పరంధామ
రఘురామ రామ రణరంగ భీమ జగదేక సార్వభౌమ

సూర్యాన్వయాబ్ధి సోమ సుగుణాభిరామ శుభనామ
కారుణ్యధామ దశకంఠ విరామ రాఘవ రాజలలామ

సాకేతపురాధిప రామ సీతామనోహర శ్రీరామ
అరవిందలోచన సుందర సురుచిర ఇందీవర శ్యామ

శ్రీరాముని పరమాత్మగా నుతిస్తూ ఆయనకు జయము పలికారు రాఘవాచార్యుల వారు. రఘువంశంలో జన్మించిన వానిగా, యుద్ధరంగంలో అరివీర భయంకరునిగా, ఈ విశ్వంలో ఏకైక సార్వభౌమునిగా కొలిచారు. సూర్యవంశమనే సముద్రానికి చంద్రుని వంటి వానిగా, సుగుణాలతో శోభిల్లే వానిగా, శుభమైన నామము కాలిగి, కరుణకు నెలవై, రావణుని సంహరించిన రాజశ్రేష్ఠునిగా రాముని స్తుతించారు. సాకేతపురానికి రాజుగా, సీత మనసు దోచుకున్న వానిగా, కలువలవంటి కన్నులు కలవానిగా, సుందరమైన, మనోజ్ఞమైన రూపముగల లక్ష్మీపతి అయిన నీలమేఘ శ్యామునిగా అభివర్ణించారు.

రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో ఆ పరంధాముని కీర్తించే భావ సుమాలు ఎన్నో! వాగ్గేయకారుల సంకీర్తనలు, భావ కవుల భక్తి రసఝరులు, పల్లె పదాలు...ఇలా ప్రతి కళారూపంలోనూ స్వామిని అద్భుతంగా వర్ణించబడిన వాడు ఆ రాముడు. లవకుశ చిత్ర దర్శకులు ఈ గీతాన్ని దాదాపుగా భజన రూపంలో తన్మయత్వంతో భక్త సమూహంపై చిత్రీకరించారు. ఘంటసాల మాష్టారు సంగీతంలో అత్యంత భక్తిపూరితంగా ఉండే ఈ సముద్రాల వారి గీతాన్ని సుశీలమ్మ, లీల గారు, జమునారాణి గారు కలిసి అద్భుతంగా, శ్రవణ మనోహరంగా గానం చేశారు. ఈ పాట వింటే హనుమద్భక్తి కళ్ల ముందు నిలుస్తుంది. రోమాంచమవుతుంది. శరీరం పులకితమై మనసు రామనామ రసామృతంలో ఓలలాడుతుంది. రామభక్తి యొక్క గొప్పతనం అదే. రూపంలోను, గుణాలలోనూ, ప్రవర్తనలోనూ, యుద్ధపటిమలోనూ మహా సంపన్నుడు రాముడు. అందుకే లోకాభిరాముడైనాడు.


25, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం

త్యాగరాజస్వామి ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తన - మేలుకో దయానిధి మేలుకో దాశరథి


ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తనలలో త్యాగరాజస్వామి తన ఇష్టదైవానికి రోజూ జరిగే వేడుకల వైభవాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. అందులో మేలుకొలుపు, ఆవాహనములు, సమస్త ఉపచారములు, సీతారామ కళ్యాణోత్సవము, నివేదనలు, ఉయ్యాల సేవలు,మంగళ హారతులు, రక్షా ధారణ,  పవ్వళింపు సేవలు, లాలి పాడే  కృతులు ఉన్నాయి. ఇవి మొత్తం 26 కృతులు మనకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ కీర్తనల ద్వారా ఆనాటి అర్చనా విధులను తెలుసుకునే అవకాశం త్యాగరాజస్చామి మనకు కలిగించారు. ఈ ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తనలలో కొన్నింటిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు పాడి చాలా ప్రచారంలోకి తీసుకు వచ్చారు. మేలుకో దయానిధీ అన్న కీర్తన వాటిలో మేలుకొలుపు కీర్తనగా పేరొందింది.

మేలుకో దయానిధి మేలుకో దాశరథి
మేలుకో దయానిధి మిత్రోదయమౌ వేళ

నారదాది మునులు సురలు వారిజభవుడిందు కళా
ధారుడు నీ సన్నిధినే కోరి కొలువ గాచినారు

వెన్న పాలు బంగారు గిన్నెలోనేనుంచినాను
తిన్నగారగించి తేట కన్నులతో నన్ను జూడ

రాజరాజాది దిగ్రజులెల్ల వచ్చినారు
రాజనీతి తెలియ త్యాగరాజ వినుత నన్ను బ్రోవ

ఈ కీర్తనలో ఆ రాముని సూర్యోదయ సమయాన మేలుకొమ్మని త్యాగరాజ స్వామి అనేక విధాల వేడుకున్నారు. "ఓ దయాసముద్రుడవైన దశరథ రామా! మేలుకో! సూర్యోదయమగుచున్నది. నారదుడు మొదలైన మునులు, దేవతలు, చతుర్ముఖ బ్రహ్మ, శివుడు మొదలైన వారు నీ సన్నిధిని కోరి నిన్ను కొలుచుటకు వేచియున్నారు.  వెన్న, పాలు బంగారు గిన్నెలలో నీ కోసం నేనుంచాను. చక్కగా వాటిని ఆరగించి తేటైన కన్నులతో నన్ను చూడుము. కుబేరుడు మొదలైన దిక్పాలకులు వచ్చారు. నీ దగ్గర రాజధర్మాన్ని నేర్చుకోవాలని వేచియున్నారు. ఓ రామా! నన్ను బ్రోచుటకు మేలుకో!" అని రాముని కోరారు.

ఏ వాగ్గేయకారుని కృతులను పరిశీలించినా వారి జీవిత గమనంతో పాటు ఆధ్యాత్మిక సోపానం వారి కృతుల ద్వారా మనకు కనబడుతుంది. త్యాగరాజస్వామి కీర్తనల్లో కూడా ఈ పురోగతి మనకు సుస్పష్టంగా తెలుస్తుంది. సగుణోపాసనలో ఉండే మాధుర్యం, ఆ పరమాత్మను జీవాత్మకు వేరుగా చూసి ఆరాధించే భక్తి, ఆ ఉపాసనలోని సేవలలో రమించే తీరు ఆయా కృతులలో మనకు కనబడుతుంది. సగుణోపాసనలో దేవతా స్వరూపాలను మూర్తులలోకి ఆవాహనం చేసి, ఉపచారములు చేసి, నివేదనలు చేసి, స్తుతించి ఆ పరమాతను కళ్లెదుట దర్శించే భావన ఎంతో మధురమైనది. ఇది సామాన్య మానవుని హృదయంలో త్వరగా నమ్మకాన్ని విశ్వాసాన్ని కలుగజేస్తుంది. ఎందుకంటే, ఈ సేవలు మన ఇంటికి ఎవరైనా మహానుభావులు వస్తే చేసే సేవలవంటివే. కాబట్టి వెంటనే మనసుతో అనుసంధానం కలుగుతుంది. పూర్వజన్మ సంస్కారాలు మరియు ఈ జన్మ కర్మ ఫలాలను బట్టి ఏదో ఒకనాడు సగుణోపాసన నుండి, ఇది కాదు, దీనిని మించినది పరమాత్మ తత్త్వం అని అవగతమై నిర్గుణోపాసన వైపు మానవుడు మరలుతాడు. అది ఆ జన్మలో కావచ్చు, మరు జన్మలో కావచ్చు. త్యాగరాజస్వామి వారు జీవితంలోని మలిభాగంలో రచించిన కీర్తనలలో కొంత నిర్గుణోపాసన కనబడుతుంది.

ఈ ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తనలన్నీ సగుణోపాసనను మూలంగా చేసుకున్నవే. ఆవాహనం, అలంకరణం, ఉపచారములు, నివేదనములు..అన్నీ ఆ విగ్రహంలో దేవతామూర్తి స్థిరుడై ఉన్నాడన్న ప్రగాఢ విశ్వాసంతో కూడినవి. స్థావర జంగమాలన్నిటా పరమాత్మ ఉన్నాడన్న మన వేదవాఙ్మయ ఘోషను సగుణోపాసన తు.చ తప్పకుండా పాటిస్తుంది. దీనిలోని  మాధుర్యం అనుభవైకవేద్యం. త్యాగరాజస్వామి ఈ అనుభవాలను తన కృతులలో వివరంగా, మనోజ్ఞంగా, భక్తిభరితంగా, భావగర్భితంగా రచించారు. మేలుకొలుపు సేవ చేసి తనను బ్రోవమని ఈ కృతిద్వారా ఆయన వేడుకున్నారు. బాలమురళిగారి గానంలో ఈ కృతి వినండి.


19, ఫిబ్రవరి 2017, ఆదివారం

నాదోపాసన - త్యాగరాజస్వామి వారి శోభిల్లు సప్తస్వర



శోభిల్లు సప్త స్వర సుందరుల భజింపవే మనసా

నాభి హృత్కంఠ రసన నాసాదులయందు 

ధర ఋక్సామాదులలో వర గాయత్రి హృదయమున 
సురభూసుర మానసమున శుభ త్యాగరాజాదులలో

శిశుర్వేత్తి పశుర్వేత్తి వేత్తి గాన రసం ఫణిః - నాదోపాసనా రసామృతాన్ని సమస్త జీవరాశులు ఆనందిస్తాయన్నది ఆర్యోక్తి.

శృతిలయలతో కూడిన సంగీతం దివ్యత్వానికి ఆలవాలం. ఓంకారం నుండి ఆవిర్భవించిన సప్తస్వరాలతో కూడిన సంగీతంలో రమించేవారు దేవతలు. నాదంతో సృష్టిస్థితిలయములు అనుసంధానమై ఉన్నాయి. నిరంతరం అనంతమైన వాహినిలా ప్రవహించే విశ్వజనీనశక్తి నాదరూపమై ఉంది. పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు గారి పారమార్థిక పదకోశంలో నాదం అనే పదం అద్భుతంగా నిర్వచించబడింది. దాని ప్రకారం -  శరీరంలోని ఆత్మ మనస్సును, మనస్సు వహ్నిని, వహ్ని వాయువును ప్రేరేపించినప్పుడు వాయువు బ్రహ్మ గ్రంధియగు మూలాధారం నుంచి ఊర్ధ్వ ముఖంగా నాభి, హృదయం, కంఠం, శిరస్సు, ముఖం చేరి కలిగించే ధ్వని ‘నాదం’. బ్రహ్మ స్వరూపమైనది నాదం. నాభికి పైన హృదయ స్థానం నుంచి బ్రహ్మ రంధ్రం వరకు ధ్వనించే ప్రాణ వాయువు. ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని అనే మూడు భూతాల నుంచి పుట్టి నాభికి పైన ధ్వనిస్తూ, ముఖంలో అతి స్పష్టంగా వ్యక్తమయ్యే వాయువు ఈ నాదం. ఇది అక్షర సత్యం.

త్యాగరాజ స్వామి ఈ నాదోపాసనలోని మహత్తును ఎన్నో కృతుల ద్వారా తెలిపారు. వాటిలో నాదతనుమనిశం శంకరం, నాదసుధారసంబిలను మరియు శోభిల్లు సప్తస్వర ఈ సందేశాన్ని సుస్పష్టం చేశాయి. ప్రణవము నుండి జన్మించిన నాదమనే అమృత రసము ఈ భువిపై నరాకృతిగా రాముడై వెలసినట్లు త్యాగయ్య తెలిపారు. వేదశాస్త్రపురాణాలకు నాదం ఆధారమని నొక్కి వక్కాణించారు. ఎందు వలన? వేదాలు ఒకరిచే రాయబడినవి కాదు. విశ్వజనీనమైన శక్తి ఆయా ఋషుల నోట శబ్దరూపమున వెలువడినవి. శబ్దమునకు మూలం ఓంకారం. అందుకే ప్రణవానికి మన సనాతన ధర్మంలో అంత ప్రాధాన్యత ఉంది. త్యాగరాజ స్వామి రాముని అవతారాన్ని నాదంతో అనుసంధానం చేశారు. ఆయన కోదండమే సప్తస్వరాలను పలికించే సాధనంగా, రాగములు బాణములుగా, నెరవులు మరియు సంగతులు స్వామి పలుకులుగా నుతించారు. అలాగే, నిరంతరం తనువంతా నాదముతో నిండిన వానిగా శివుని స్తుతించారు. శివుని సద్యోజాత, వామదేవ, అఘోర, తత్పురుష, ఈశాన అనబడే పంచముఖములనుండి సప్తస్వరములు జనించినట్లు తెలిపారు. ఇలా ఈ విశ్వమంతా నాదపూరితమై ఉన్నట్లు స్పష్టంగా మనకు అనే కృతుల ద్వారా నిరూపించారు. అటువంటి కృతే శోభిల్లు సప్తస్వర.

ఈ కృతిలో త్యాగరాజ స్వామి సప్తస్వరాలతో శోభిల్లే సుందరమైన దేవతలను నుతించాలని మనసుకు చెబుతున్నారు. ఈ సప్తస్వరాలు నాభి మొదలు, హృదయము, కంఠము, నాలుక మరియు నాసిక యందు శోభిల్లుతాయి. పైన పొత్తూరి వేంకటేశ్వర రావు గారు చెప్పిన నాదం యొక్క నిర్వచనం త్యాగరాజస్వామి వారి భావనతో ఏకీభవించినట్లే కదా? అలాగే, ఈ భూమిలో ఋగ్, సామ మొదలైన వేదములలో, గాయత్రీ మంత్ర మధ్యమున, దేవతల, ఉత్తములైన మానవుల మనస్సులలో ఈ సప్తస్వరాలు శోభిల్లుతాయని త్యాగరాజస్వామి పలికారు.

గాయకుడు భావాన్ని ఆకళింపు చేసుకొని, ఆయా దేవతా స్వరూపాన్ని సగుణ ధ్యానం చేసి, భావానికి సొంపైన రాగయుక్తంగా సప్తస్వరమేళనంగా శాస్త్రీయ సంగీత ఆలాపన చేస్తే ఆయా దేవతా రూపాలు తప్పకుండా ఆ కళాకారుని దేహంలో వసిస్తారు. అలా నిత్యం సాధన చేసిన కళాకారులు దివ్యత్వన్ని పొందుతారు. అందుకే శాస్త్రీయ సంగీతమే జీవితంగా భావించిన ఎందరో మహా కళాకారులు జీవబ్రహ్మైక్యాన్ని పొందారు. దేహాత్మ స్ఫురణల విచక్షణా జ్ఞానాన్ని నిరంతరం కలిగి స్థితప్రజ్ఞులైనారు. నాదోపాసన అంత మహత్తరమైనది. ఓంకార జనితమైన షడ్జమాది నాదములు అమృతమాలికలుగా అల్లబడి పదములకు మంత్ర సిద్ధి వంటి శక్తిని కలిగించి ఒక్కొక్క కృతి ఆధ్యాత్మిక సోపానంలో ఒక్కో మెట్టుగా ఉపకరిస్తున్నాయి. అందుకే శాస్త్రీయ సంగీత కీర్తనలు స్వర రాగ లయ భావములకు సమానమైన స్థానం ఉండి భక్తి సుగంధాన్ని అలదుకొని శాశ్వత సాఫల్యాన్ని పొందాయి. ఈ నాదోపసన యొక్క ఔన్నత్యాన్ని ఎందరో వాగ్గేయకారులు మనకు తరతరాలుగా అందిస్తున్నారు. అందరిలోకీ, త్యాగరాజస్వామి దాని మహాత్మ్యాన్ని అద్భుతంగా ఇటువంటి కీర్తనల ద్వారా మనకు వెలలేని వారసత్వ సంపదగా అందించారు.

శోభిల్లు సప్తస్వర అనే కృతి జగన్మోహిని రాగంలో కూర్చబడింది. రాగం ఈ కృతిలోని భావాన్ని చక్కగా ప్రకటితం చేస్తుంది. అలాగే, సందేశానికి ఔన్నత్యాన్ని కలుగజేస్తుంది. నాదం యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలిపే భావానికి జగన్మోహిని వంటి గంభీరమైన రాగం చాలా సముచితం. మాయామాళవగౌళ రాగం ఈ జగన్మోహినికి జన్య రాగం. ఈ త్యాగరాజస్వామి కీర్తనను భారతరత్న బిరుదాంకిత శ్రీమతి మదురై షణ్ముఖవడివు సుబ్బులక్ష్మి గారి గాత్రంలో వినండి.

18, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం

సీతా దర్శనం - చూడామణి ప్రదానం



యథా హి వానరశ్రేష్ఠ దుఃఖక్షయకరో భవేత్
త్వమస్మిన్ కార్యనిర్యోగే ప్రమాణ హరిసత్తమ

ఓ వానర శ్రేష్ఠుడవైన హనుమంతుడా! రామలక్ష్మణులు ఈ నా దుఃఖాన్ని తొలగించే మహత్తర కార్యానికి ఉత్తమ సాధకుడవు నీవే.

రాఘవస్త్వత్సమారంభాన్ మయి యత్న పరో భవేత్
ఇదం బ్రూయాచ్చ మే నాథం శూరం రామం పునః పునః

నీవు చేసే యత్నముల ఫలము వలన రాముడు నన్ను విడిపించే కార్యానికి సమాయత్తమవుతాడు. నేను చెప్పిన మాటగా మళ్లీ మళ్లీ రాముని ఇలా తెలుపుము.

జీవితం ధారయిష్యామి మాసం దశరథాత్మజ
ఊర్ధ్వం మాసాన్ న జీవేయం సత్యేన అహం బ్రవీమి తే

ఓ రామా! నేను నా ప్రాణములను ఇంకొక నెల మాత్రమే నిలబెట్టుకోగలను. ఆ తరువాత ఒక్కరోజు కూడా నేను జీవించలేను. ఇది సత్యం.

రావణేన ఉపరుద్ధాం మాం నికృత్యా పాప కర్మణా
త్రాతుమర్హసి వీర త్వం పాతాలాత్ ఇవ కౌశికీం

ఓ రామ! గతంలో శ్రీమహావిష్ణువు పాతాళం నుండి ఇంద్రాదులను రక్షించినట్లు పాపాత్ముడైన రావణునిచే చెరబట్టి హింసించబడుతున్న నన్ను నీవు రక్షించాలి.

తతో వస్త్ర గతం ముక్త్వా దివ్యం చూడామణిం శుభం
ప్రదేయో రాఘవాయ ఇతి సీతా హనుమతే దదౌ

అంతట, తన చీర కొంగుముడిలో దాచుకున్న శిరోరత్నమైన చూడామణిని హనుమంతునికి అందజేసి దానిని రామునికీయవలసిందిగా కోరెను.

వాల్మీకి విరచిత శ్రీమద్రామాయణలోని సుందరకాండ 38వ సర్గలో సీతమ్మను కాంచి ఆమెకు రాముని వృత్తాంతము తెలిపి, అంగుళీయకమిచ్చి సీతకు సాంత్వనను కలిగిస్తాడు హనుమంతుడు. ఆమె హనుమంతుని స్వామి భక్తికి, కార్యకుశలతకు ఎంతో సంతోషించి అతనిని హరిసత్తముడని (కపిశ్రేష్ఠుడు), తన దుఃఖాన్ని తొలగించే కార్య సాధకుడని ప్రశంసిస్తుంది. తరువాత తను వనవాసం మునుపు శిరస్సున ధరించే రత్నాన్ని రామునికి తన ఆనవాలుగా ఇస్తుంది. శతయోజనముల జలధిని దాటి, దుర్గమమైన లంకలో ప్రవేశించి, రావణుని కలిసి, అశోక వనంలో శింశుపా వృక్షం క్రింద రాక్షసీ సమూహం మధ్య దుఃఖితయై ఉన్న సీతకు ఆనందకారకుడైనాడు. స్వామికార్యమెంతటి దుర్గమమైనా సాధించిన వీరుడు హనుమంతుడు. రావణసంహరణానంతరం సీతారామపట్టాభిషేకం సమయమున రామయ్య సీతమ్మకు ముత్యాల హారాన్నిస్తాడు. ఆ హారాన్ని అక్కడ సభాసదులలో అత్యంత తేజోవంతుడు, ధీరుడు, దక్షుడు, బుద్ధిశాలి, వినయవంతుడు, పరాక్రమవంతుడైన వానికి బహుకరించవలసిందిగా పలుకుతాడు. అప్పుడు సీతమ్మ ఎటువంటి సంకోచం లేకుండా దానిని హనుమకు బహుకరిస్తుంది.  సీతారాములకు హనుమంతునిపై గల నమ్మకం గురి తెలుపటానికి ఒక్క సన్నివేశం చాలు. అందుకే అతను శ్రేష్ఠుడు, సత్తముడు అయినాడు. భక్త శిరోమణిగా కొలువబడుతున్నాడు.

యత్ర యత్ర రఘునాథ కీర్తనం తత్ర తత్ర కృతమస్తకాంజలిం!
బాష్పవారి పరిపూర్ణ లోచనం మారుతిం నమత రాక్షసాంతకం!!

త్యాగరాజ స్వామి కీర్తనలలో లక్ష్మణుని ప్రస్తావన



అన్న రామన్నకు నీడగా నిలచి ఆయన సేవే తన జీవితంగా భావించి, అన్నను నిరంతరము సేవించిన ఆ లక్ష్మణుడిది ఏమి భాగ్యమో కదా? రాజభోగాలను వదలి, ధర్మపత్నికి దూరంగా పదునాలుగేండ్లు వనవాసానికి వెళ్లిన ఆ సౌమిత్రికి అన్న అంటే ఎంత గౌరవమో ప్రేమో రామాయణంలో ఎన్నో సందర్భాలలో మనకు సుస్పష్టంగా అవగతమవుతుంది. వనవాస నిర్ణయం, భరతుడు-రాముడు కలిసే సన్నివేశం, మాయలేడి ఘట్టం, రామ-రావణ యుద్ధం...వీటన్నిటా లక్ష్మణుడు అన్నకు వెన్నుదన్నుగా నిలిచాడు. అందుకే రామునికి సోదరుడంటే ఎంతో ప్రేమ. ఆ అన్నకు సేవలో తరించిన లక్ష్మణుని గురించి త్యాగరాజ స్వామి ఎన్నో సంకీర్తనలలో పలికారు.

శ్రీరామ జయరామ శృంగార రామయని చింతించ రాదె ఓ మనసా అన్న కృతిలో "తమి మీర పరిచర్య సేయ సౌమిత్రి మును తప మేమి చేసెనో తెలియ" అని నుతించి ఆ లక్ష్మణుని పరిచర్యల గొప్పతనాన్ని చాటారు. కంటజూడుమీ అనే కృతిలో "అలనాడు సౌమిత్రి పాద సేవ చెలరేగి సేయు వేళ సీతతో పలికి చూచినంత పులకాంకితుడై " అని రాముడు లక్ష్మణుని సేవతో ఎంత సంతోషించాడో తెలిపాడు. అలాగే కనుగొంటిని శ్రీరాముని అనే కీర్తనలో "భరత లక్ష్మణ శతృఘ్నులు కొలువ" అని కొనియాడారు. దాచుకోవలెనా దాశరథి నీ దయ అనే కృతిలో "నేమమున బరిచర్య నేర్పున బొగడు వేళ సౌమిత్రి త్యాగరాజుని మాట బల్కితే" అని ప్రస్తావించారు. వెడలెను కోదండపాణి అనే కృతిలో "సౌమిత్రితో గూడి" అని రామలక్ష్మణుల జంటను నుతించారు. ఎన్నడు జూతునో ఇనకుల తిలకుని అనే కృతిలో "ధరణిజ సౌమిత్రి భరత రిపుఘ్న వానర యూధపతి వరుడాంజనేయుడు కరుణను ఒకరు ఒకరు వర్ణింపనాదరణను బిలిచే నిను త్యాగరాజార్చిత" అని తనను కొలిచే భరత లక్ష్మణాదులను ఆ రాముడు ఎలా ఆదరించాడో తెలిపారు. పక్కల నిలబడి అనే కీర్తనలో "సుదతి సీతమ్మ సౌమిత్రి శ్రీరామునికిరుప్రక్కల నిలబడి" అని రామ వైభవాన్ని వర్ణించారు. ఇలా ఎన్నో కీర్తనలలో లక్ష్మణుని ప్రస్తావన ఉంది. మరి ఆ లక్ష్మణుడి ఘనత ఎంత గొప్పదో ఊహించండి?

నిద్రాహారాలు మాని 14 ఏళ్ల పాటు సీతారాములను వనవాసంలో సేవించి కంటికి రెప్పలా కాపాడిన వాడు లక్ష్మణుడు. స్వయంగా ఆదిశేషువు అవతారమైన లక్ష్మణుడు రాముని సగభాగం వంటి వాడు. లక్ష్మణ రేఖను ఆ రావణాసురుడు కూడా దాటలేకపోయాడు. ఒకేమారు 500 బాణాలు వేయగల విలువిద్యా నేర్పరి. సీతా వియోగంతో దుఃఖంలో ఉన్న రాముని ఓదార్చిన వాడు లక్ష్మణుడు. రామ-రావణ సంగ్రామంలో ఇంద్రజిత్తు వంటి మహావీరుని సంహరించిన ధీరుడు లక్ష్మణుడు. పుట్టుక నుండి అవతార సమాప్తి వరకు అన్న వెనుక ఉన్న వాడు ఆ లక్ష్మణుడు.

ఈ లక్ష్మణ  ప్రస్తావన కలిగిన త్యాగరాజస్వామి కృతులలో  మరో కీర్తనను పరిశీలిద్దాం.

సౌమిత్రి భాగ్యమే భాగ్యము

చిత్ర రత్నమయ శేషతల్పమందు సీతాపతిని యూచు

బాగుగ వింత రాగముల ఆలాపన సేయగ మేను పులకరించగ
త్యాగరాజ నుతుడౌ శ్రీరాముని తత్వార్ధమును పొగడి జూచే

ఆ లక్ష్మణుడు అన్నకు చేస్తున్న సేవను త్యాగరాజ స్వామి సౌమిత్రి భాగ్యమే భాగ్యము అన్న ఈ కీర్తనలో అద్భుతంగా వర్ణించారు. రత్నమణిమయమైన శేషతల్పమైన ఊయలలో ఊగే రాముని కొలిచే లక్ష్మణుని భాగ్యమే భాగ్యము అని ప్రస్తుతించారు. చెవులకింపైన రాగములను వాద్యకళాకారులు పలికించగా ఆ లక్ష్మణుని మేను పులరించిందట. ఆ శ్రీరాముని తత్త్వములను పొగడే వర్ణనలను విని, చూచి తరించే లక్ష్మణుడి ఎంత భాగ్యమో అని త్యాగరాజస్వామి పలికారు.  ఈ  కీర్తనను హైదరాబాద్ సోదరులు ఆలపించగా వినండి.

రాముని సేవాభాగ్యం పొందిన వారిలో సీతా లక్ష్మణులు, భరతుడు, శతృఘ్నుడు, హనుమంతుడు, గుహుడు, విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు...ఇలా ఎందరో. నిరంతర సేవా భాగ్యంలో తరించిన లక్ష్మణుడు రామావతార పరిపూర్ణతకు ఎంతగానో తోడ్పడ్డాడు.

11, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల సంకీర్తన పొడగంటిమయ్యా మిమ్ము పురుషోత్తమా


పొడగంటిమయ్యా మిమ్ము పురుషోత్తమా! మమ్మునెడయక వయ్యా! కోనేటి రాయడా!

కోరి మమ్మునేలినట్టి కుల దైవమా! చాల నేరిచి పెద్దలిచ్చిన నిధానమా!
గారవించి దప్పి దీర్చు కాల మేఘమా! మాకు చేరువ చిత్తములోని శ్రీనివాసుడా! 

భావింప గైవసమైన పారిజాతమా! మమ్ము చేవ దీర గాచి నట్టి చింతామణీ! 
కామించి కోరికలిచ్చే కామధేనువా! మమ్ము తావై రక్షించేటి ధరణీధరా! 

చెడనీక బ్రతికించే సిద్ధమంత్రమా! రోగాలడచి రక్షించే దివ్యౌషధమా! 
బడిబాయక తిరిగే ప్రాణ బంధుడా! మమ్ము  గడియించినట్టి శ్రీ వేంకటనాథుడా!

తాత్పర్యం:

ఓ పురుషోత్తముడా! నీ రూపాన్ని కాంచితిమి! మమ్ములను విడిచి వెళ్లకు ఓ వేంకటేశ్వరా!

మమ్ములను కాపాడే కులదైవమా! బాగా సాధన చేసిన పెద్దలు మాకందించిన నిధివి నీవు! ఆదరించి దప్పిక తీర్చే నల్లని మేఘాలవంటి వాడవు! మాకు దగ్గరగా చిత్తములో ఉన్న శ్రీనివాసుడవు నీవు!

తలచినంతనే మాకు దక్కే పారిజాతము నీవు! మమ్ములను కాపాడి శక్తినిచ్చే చింతామణివి నీవు! కోరినంత కోరికలను తీర్చే కామధేనువు నీవు! మాకు నీడయై రక్షించేటి ధరణీపతివి నీవు!

మేము చెడిపోకుండా బ్రతికించే సిద్ధమైన మంత్రానివి నీవు! మా రోగాలను మటుమాయం చేసి కాపాడే దివ్యమైన ఔషధము నీవు! మా వెంటే ఉండే ప్రాణ బంధువు నీవు! మమ్ములను సృష్టించిన శ్రీవేంకటనాథుడవు నీవు!

భావార్థం:

తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తనలలో ఈ పొడగంటిమయ్యా ఓ ప్రత్యేకమైనది. శ్రీనివాసుని మహత్తును మూడు చరణాలలో అద్భుతంగా ఆయన వర్ణించారు. ఎందరికో కులదైవమైన ఈ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన భక్తులను కాపాడుతూ కలియుగంలో మనకు రక్షగా ఉన్నాడు. ఆ భావనను ఈ సంకీర్తనలో మనకు అన్నమయ్య ఎంతో చక్కగా వివరించారు. యోగులు, సిద్ధులు, తపస్సంపన్నులు సాధనతో దర్శించిన స్వామి మన పాలిటి ఎనలేని సంపద. దాహంతో ఉన్నప్పుడు కాలమేఘంలా సమృద్ధిగా వర్షించే వానిగా శ్రీనివాసుని అన్నమయ్య మొదటి చరణంలో నుతించారు. పారిజాత వృక్షము మన పురాణాలలో చెప్పబడిన కల్పవృక్షము. అనగా మన కోరికలను తీర్చేది. భక్తితో తలచినంతనే కల్పవృక్షంలా వరములిచ్చే స్వామి ఆ శ్రీనివాసుడు. అలాగే చింతామణి కూడా. మనలను కష్టాలలో కాపాడి శక్తినిచ్చే చింతామణి ఆ వేంకటపతి. ఈ కోవకు చెందినదే కామధేనువు. స్వార్థం లేకుండా భక్తితో శరణాగతితో తలచినంతనే వాటిని సాకారం చేసే గోమాత ముక్కోటి దేవతలకు నెలవు. ఆ కామధేనువు వంటి వాడు కలియూగంలో తిరుమలలో వెలసిన స్వామి. మనలను ఎల్లవేళలా కాపాడే ఆ ధరణీపతి ఆయన. ఈ భావాన్ని ఎంతో రమ్యంగా రెండవ చరణంలో అన్నమయ్య తెలిపారు. తప్పుదారి పట్టిపోయే మానవులను సరైన మార్గంలో నడిపించి బ్రతుకు దారి చూపించే సిద్ధ మంత్రము ఆ స్వామి. మనలోని రోగాలను మాయం చేసి కాపాడే ఔషధము వంటి వాడు ఆ శ్రీనివాసుడు. ఇక్కడ రోగాలంటే దేహానికి సంబంధించినవే కాదు, మనసులోని మాలిన్యాలు కూడా. భక్తుల కోసం అలసిపోకుండా వారి వెంటే ఉండి రక్షించే ప్రాణబంధువు ఆ స్వామి. ఈ సృష్టి స్థితికి కారణమైన వాడు ఆ శ్రీవేంకటపతి. ఈ విధంగా మూడవ చరణంలో స్వామిని భవరోగ వైద్యునిగా, ప్రాణబంధువుగా, పరమాత్మగా ప్రస్తుతించారు అన్నమయ్య.

కలియుగంలో శ్రీవేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని, మహాత్మ్యాన్ని  అన్నమాచార్యుల వారు ఆయన వేల సంకీర్తనల ద్వారా మనకు అనుభవపూర్వకంగా దార్శనికుడై అందించాడు. అందుకే ఆయన సంకీర్తనలు ఏవో మామూలు పాటలు కావు. అవి మంత్రసమానమైనవి. వాటిలోని భావాన్ని అర్థం చేసుకుంటే మనలోని మాలిన్యాలను తొలగించుకొని మనలోనే ఉన్న స్వామిని కనుగొనేందుకు అవి అద్భుతమైన సాధనాలు. శ్రీగురుభ్యో నమః.

ఈ సంకీర్తనను అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తనా సారాన్ని మనకు అందించే సేవను హైదరాబాదులోని అన్నమాచార్య భావనా వాహిని ద్వారా ముడున్నర దశాబ్దాల నుండి నిస్స్వార్థంగా అందిస్తున్న డాక్టర్ శోభారాజు గారి గాత్రంలో మోహనరాగంలో వినండి. ఈ సంకీర్తనను అన్నమయ్య చిత్రంలో బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారు చాలా భావపూరితంగా పాడారు. 

శంకరభగవత్పాద విరచిత హనుమద్ పంచరత్న స్తోత్రం


వీతాఖిలవిషయేచ్ఛం జాతానందాశ్రుపులకమత్యచ్ఛమ్
సీతాపతి దూతాద్యం వాతాత్మజమద్య భావయే హృద్యమ్

తరుణారుణముఖకమలం కరుణారసపూరపూరితాపాంగమ్
సంజీవనమాశాసే మంజులమహిమానమంజనాభాగ్యమ్

శంబరవైరిశరాతిగమంబుజదళ విపులలోచనోదారమ్
కంబుగళమనిలదిష్టం బింబజ్వలితోష్ఠమేకమవలంబే

దూరీకృతసీతార్తిః ప్రకటీకృతరామవైభవస్ఫూర్తిః
దారితదశముఖకీర్తిః పురతో మమ భాతు హనుమతో మూర్తిః

వానరనికరాధ్యక్షం దానవకులకుముదరవికరసదృశమ్
దీనజనావనదీక్షం పవనతపః పాకపుంజమద్రాక్షమ్

ఏతత్పవనసుతస్య స్తోత్రం యః పఠతి పంచరత్నాఖ్యమ్
చిరమిహ నిఖిలాన్భోగాన్భుంక్త్వా శ్రీరామభక్తిభాగ్భవతి

అన్ని కోరికలను జయించిన వాడు, ఆనందబాష్పాలతో రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో పులకించే వాడు, అత్యంత నిర్మలమైన వాడు, రామదూత అయిన వాయుపుత్రుని నా హృదయములో ధ్యానిస్తున్నాను.

ఎర్రని సూర్యుని వంటి ముఖ కమలము కల వాడు, కరుణారసమును కన్నుల నిండా కలిగిన వాడు, సంజీవనితో ప్రాణాలను నిలిపే వాడు, మంజుల మహిమాన్వితుడైన అంజనీ వరపుత్రుని నేను తలచుచున్నాను.

మన్మథుని బాణముల కన్నా వేగవంతుడు, వికసించిన కలువల వంటి కన్నులలో కరుణ కలిగిన వాడు, శంఖము వంటి మంచి ఆకృతితో కంఠం కలవాడు, వాయుదేవునకు ప్రియుడు, ఎర్రని దొండపండు వలె ప్రకాశించే పెదవులు కలిగిన హనుమంతుని నేను శరణు కోరుచున్నాను.

సీత ఆర్తిని దూరం చేసిన వాడు, రామ వైభవానికి స్ఫూర్తికారకుడు, దశముఖ రావణుని కీర్తిని పటాపంచలు చేసిన వాడు అయిన హనుమంతుని రూపము నా ఎదుట నిలచు గాక.

వానర సమూహానికి నాయకుడు, రాక్షససమూహమనే తెల్లకలువల పాలిట సూర్యకిరణముల వంటి వాడు (తెల్ల కలువలు రాత్రి విరిసి సూర్యకిరణాలకు వాడిపోతాయి), దీనజనులను కాపాడే దీక్షలో ఉన్నవాడు, వాయుదేవుని తపః ఫల సంపన్నుడు అయిన హనుమంతుని దర్శిస్తున్నాను.

పంచరత్నమనే ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించిన వారు ఇహములో సమస్త భోగభాగ్యములను పొంది శ్రీరామభక్తి అనే పరభాగ్యమును పొందెదరు.

శంకరభగవత్పాద విరచిత హనుమద్ పంచరత్న స్తోత్రాన్ని బొంబాయి సోదరీమణులు సరోజ-లలిత ఆలపించగా వినండి

6, ఫిబ్రవరి 2017, సోమవారం

మేఘ సందేశం - దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి సుందర కవితావేశం

మేఘ సందేశం (దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి)
=============================



ఉదయగిరిపైన అదిగొ గగనాన
కదలె దినరాజు తేరు
ఒదిగి చిరుగాలి నిదుర తెర జారి
కదలె గోదారి నీరు

ఏ సీమల ఏమైతివో ఏకాకిని నా ప్రియా
ఏలాగీ వియోగాన వేగేనో నా ప్రియా
ఏలాగీ మేఘమాసమేగేనో ప్రియా ప్రియా ప్రియా
గడియ గడియ ఒకశిలయై కదలదు సుమ్మీ
ఎదలోపల నీ రూపము చెదరదు సుమ్మీ
పడిరావాలంటే వీలుపడదు సుమ్మీ వీలుపడదు సుమ్మీ!

ఊపి ఊపి మనసునొక్కొక్క వేదన 
కావ్యమౌను మరియు గానమౌను
నేటి బాధ నన్ను మాటాడగానీని
ప్రళయమట్లు వచ్చి పడియె పైని

దారులన్నియు మూసె దశదిశలు ముంచెత్తె
నీరంధ్ర భయదాంధకార జీమూతాళి
ప్రేయసీ ప్రేయసీ వెడలిపోయితివేల
ఆ అగమ్య తమస్వినీ గర్భ కుహరాల

లోకమంతా పాకినవి పగటి వెలుగులు
నాకు మాత్రం రాకాసి చీకట్ల మూలుగులు రాకాసి చీకట్ల మూలుగులు

ఎపుడు నీ పిలుపు వినబడదో
అపుడు నా అడుగు పడదు
ఎచ్చటికో పయనమెరుగక
ఎందుకో వైనమందక నా అడుగు పడదు

అది ఒకానొక మలిసందె ఎదుట గౌతమీ నది
ఇరు దరులొరసి మింటి చాయలను నెమరు వేసుకొనుచు సాగినది
అపుడు అపుడే కలిగె నాకొక్క దివ్యానుభూతి కలిగె నాకొక్క దివ్యానుభూతి

శూన్యాకాశము వలె చైతన్య లవము లేని బ్రతుకు దారుల
శోభానన్యంబు ఒక శంపాలత కన్యక తొలివలపు వోలె కాంతులు నించెన్ 

అంతరాంతరమున వింత కాంతి నిండి
ఊహలకు రెక్కలొచ్చి ప్రత్యూష పవన లాలనమునకు విచ్చు సుమాల వోలె
అలది కవితలు వెలువడె 

అంతలోన 

కనుమొరగి చనె మెరపు చీకటులు మిగిలె
అపుడు ఎలుగెత్తి పిలిచినాను
అపుడు దారి తెలియక వెలుగు కొరకు రోదించినాను రోదించినాను
వెదకి వెదకి వేసారితి వెర్రినైతి

ఆశలు రాలి ధూళి పడినప్పుడు
గుండెలు చీల్చు వేదనావేశము వ్రేల్చినప్పుడు
వివేకము గోల్పడి సల్పినట్టి 
ఆక్రోశము రక్తబిందువులలో రచియించితి నేను 
మేఘసందేశము రూపుదాల్చెనది నేడు
ఇది ఏమి మహా కవిత్వమో 

శోకమొకటియె కాదు సుశ్లోకమైన కావ్యమునకు జీవము పోయె
కరుణ ఒకటె కాదు రసము జీవితము నా కవికి వలయు ఎన్నో వివిధానుభూతులు ఎడద నిండ 

నా అన్వేషణ ఎన్నడేన్ సఫలమై నా మన్కియే పూవులున్ 
కాయల్ పండ్లును నిండు నందనముగా నైనన్ వ్యథావేదనల్ 
మాయంబై సుఖ శాంత జీవనము సంప్రాప్తించి పూర్ణుండనై 
వ్రాయంజాలుదు స్వానుభవ దివ్య కావ్య సందోహమున్

అద్భుత కావ్యకన్యకను ఆవిష్కరించగలిగిన శక్తి, సరస్వతీ అనుగ్రహం కేవలం దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారికి దక్కింది. మేఘ సందేశం చిత్రంలో ప్రకటితమైన ఈ భావ గంగా ప్రవాహం ఆ చిత్రానికి వన్నె తెచ్చింది. రమేష్ నాయుడు గారి సంగీతం, ఏఎన్నార్ గారి అద్భుతనటనా కౌశలం భావకవి మనోవేదనను పరిపూర్ణం చేశాయి. ఏమి పద ప్రయోగం? ఏమి భావావేశం? ఏమి మనోగతం? ఏమి లయబద్ధమైన భావ రసగంగాప్రవాహం? రాగమాలికగా రమేష్ నాయుడు గారు కృష్ణశాస్త్రి గారి కావ్యకన్యకకు ప్రాణం పోస్తే పద్మవిభూషణ్, పద్మభూషణ్, పద్మశ్రీ బిరుదులతో అలంకరించబడిన సరస్వతీ పుత్రుడు కేజే యేసుదాసు గారు ఎంతో అద్భుతంగా గానం చేసి కావ్యకన్యకను శాశ్వతం చేశారు. నిన్న రాత్రి 10:00 నుండి 11:00 వరకు ఎఫ్.ఎం రేడియోలో దేవులపల్లి వారి జీవిత విశేషాలు ప్రసారమైనాయి, అందులో భాగంగా ఈ కావ్యకన్యకను విన్నప్పుడు తెలుగుదనం రోమాంచమై నాలో అణువణువు జాగృతమైంది. భావావేశంతో కన్నీళ్లు రాలాయి. నిజంగా దేవులపల్లి, యేసుదాసు,రమేష్ నాయుడు, అక్కినేని వంటి కళామతల్లి ముద్దుబిడ్డలకు జన్మనిచ్చి భరత భూమి ధన్యత పొందింది. మీరు కూడా  వీరి అపూర్వ కలయికలో ఆవిష్కరించబడిన మేఘసందేశ కావ్య కన్యకను విని ఆనందించండి. కృష్ణశాస్త్రి గారి భావౌన్నత్యాన్ని ఆస్వాదించండి.

5, ఫిబ్రవరి 2017, ఆదివారం

హిమాచల తనయ - శ్యామశాస్త్రుల వారి ఆనందభైరవి వైభవం


కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులుగా ప్రసిద్ధి పొందిన సమకాలీకులు కాకర్ల త్యాగరాజు, శ్యామశాస్త్రి, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు. శ్యామ శాస్త్రులు వీరి మువ్వురిలో పెద్దవారు. ఈయన సంగీతానికి పుట్టిల్లైన తంజావూరు దగ్గరి తిరువారూరులో విశ్వనాథ అయ్యరు, వేంగలక్ష్మి దంపతులకు 1762 (కొన్ని మూలాల్లో 1763గా ఉంది) జన్మించాడు. వేంకటసుబ్రహ్మణ్య అయ్యరుగా నామకరణం చేయబడినా, శ్యామకృష్ణ అన్న ముద్దు పేరుతో పిలువబడ్డాడు.వీరి కులదైవము తంజావూరులో ఉన్న బంగారు కామాక్షీ దేవి. శ్యామకృష్ణులు పసిప్రాయంలోనే తెలుగు, సంస్కృతము, తమిళ భాషలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. చిన్నతనంలోనే నారదులు ఈయనపై అనుగ్రహించి సంగీతస్వామి అనే సన్యాసి రూపంలో వీరి ఇంటికి వచ్చి, ఈ బాలునిలో ఉన్న దైవత్వాన్ని గుర్తించి, శ్యామకృష్ణునికి సంగీత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తారు. తంజావూరు శరభోజీ మహారాజు మన్ననలు పొందినా శ్యామశాస్త్రులు పెద్దగా శిష్యవారసత్వాన్ని సమకూర్చుకునే ఆసక్తి చూపలేదు.


శ్యామశాస్త్రులు త్యాగరాజస్వామి, ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వలెనే అనేక క్షేత్రాలను దర్శించి అక్కడ వెలసిన దేవతా స్వరూపాలను నుతించారు. మదురై మీనాక్షి, తంజావూరు బంగారు కామాక్షిలపై శ్యామశాస్త్రులు ఎన్నో కీర్తనలు రచించారు. అలాగే, తంజావూరు బృహదీశ్వరుని నాయికయైన బృహన్నాయకీ దేవిపై ఆనందభైరవిలో 'హిమాచల తనయ బ్రోచుటకిది మంచి సమయము', మధ్యమావతిలో 'బృహన్నాయకి నన్ను బ్రోవు వేగమే' వంటి అద్భుతమైన కీర్తనలను రచించారు. ఆనందభైరవి ఆయనకు ప్రాణప్రదమైన రాగం. ఆ ఆనందభైరవిలో ఆయన విశేషమైన కృతులను రచించారు. వాటిలో బాగా ప్రచారం పొందినది 'హిమాచల తనయ బ్రోచుటకిది మంచి సమయము రావే' అన్న కృతి. దానిని పరిశీలిద్దాం.

హిమాచల తనయ! బ్రోచుటకిది మంచి సమయము రావే అంబా!

కుమార జననీ సమానమెవరిలను!! మానవతి! శ్రీ బృహన్నాయకి!

సరోజముఖి! బిరాన నీవు వరాలొసగుమని నేను వేడితి!
పురారి హరి సురేంద్రనుత! పురాణి! పరాముఖమేలనే తల్లి!

ఉమా! హంసగమా! తామసమా? బ్రోవ దిక్కెవ్వరు? నిక్కముగ
ను మాకిపుడభిమానము చూపు! భారమా? వినుమా దయతోను!

సదా నత వరదాయకి! నిజ దాసుడను! శ్యామక్రృష్ణ సోదరి
గదా! మొర వినవా!! దురిత విదారిణి! శ్రీ బృహన్నాయకి!

ఆది పరాశక్తి రూపమైన బంగారు కామాక్షి సాక్షాత్కారం పొందిన వాగ్గేయకారులు శ్యామశాస్త్రి. అందుకే అమ్మతో సంభాషణలు, ప్రశ్నించే ధోరణి, శరణాగతి మొదలైన అనేక భావనలను ఆయన తన కృతులలో వ్యక్త పరచారు. హిమవంతుని పుత్రిక అయిన పార్వతీ దేవిని ఈ కృతిలో తన మొరలు విని కాపాడుమని వేడుకుంటున్నారు. కుమారస్వామి తల్లి అయిన ఆ పార్వతీదేవికి ఈ విశ్వంలో సమానమెవరు అని నుతించారు. తంజావూరు బృహదీశ్వరాలయం వెళితే అక్కడ అమ్మ బృహన్నాయకిగా దర్శనమిస్తుంది. ఆ తల్లిని ఈ కృతిలో శ్యామశాస్త్రుల వారు పలుమార్లు ప్రస్తావించారు. "కలువవంటి ముఖము గల అమ్మవు, నిన్ను త్వరగా వరములివ్వమని వేడుకున్నాను, శివుడు, విష్ణువు, ఇంద్రులచే నుతించబడిన అమ్మవు, పురాణములలో చెప్పబడిన తల్లివి, నావైపు కరుణతో కూడిన చూపులనెందుకు ప్రసాదించవు" అని ప్రశ్నించారు. "ఓ పార్వతీ దేవి! హంసలా నడిచే తల్లీ! నాపై కోపమా? నువ్వు తప్ప నన్ను బ్రోచే దిక్కెవ్వరు? నిశ్చయముగా నాపై అభిమానము చూపుము తల్లీ! నేనొక భారమా నీకు, నా మొరలను దయతో వినుము" అని వేడుకున్నారు. "వేడుకునే వారికి ఎల్లప్పుడూ వరాలనొసగే తల్లివి! నీ నిజదాసుడను నేను. నువ్వు నల్లనయ్య శ్రీకృష్ణుని సోదరివి కదా! నా మొర వినవా! మా కష్టాలను తొలగించే బృహన్నాయకీ!" అని ప్రస్తుతించారు.

శ్యామశాస్త్రుల వారి సాహితీ వైభవంలో ఆధ్యాత్మికత, తెలుగుదనం గుబాళిస్తాయి. ఇవే ఆయన రచనలకు ఓ ప్రత్యేకతనించ్చి సంగీత త్రయంలో ఒక్కరిగా నిలిచేలా చేశాయి. ఆనందభైరవి రాగం సప్తస్వర సంపూర్ణమై వినేవారికి ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. ఈ రాగానికి ప్రాణం పోసి ప్రాచుర్యానిచ్చింది శ్యామశాస్త్రుల వారే. ఈ రాగానికి రోగాలను నియంత్రించే అపూర్వమైన శక్తి ఉందని సంగీత వైద్యశాస్త్ర నిపుణుల పరిశోధనలు తెలుపుతున్నాయి. రక్తపోటు, కృంగుబాటు మొదలైన రుగ్మతల నియంత్రణకు ఈ రాగం ఉపయోగకరమని వారి అభిప్రాయం. మాధుర్య ప్రధానమైన ఈ రాగం ఆనందదాయకమై సంతృప్తిని కలుగుజేస్తుందని వారి నమ్మకం. వివాహాలలో శుభకరంగా ఈ రాగాన్ని ఆలపించటం ఓ సాంప్రదాయం. ఎన్నో చలన చిత్ర గీతాలు కూడా ఆనందభైరవి రాగంలో వచ్చాయి. శ్యామశాస్త్రి వారిదే మరో రచన మరి వేరే గతి యెవరమ్మా అన్న కీర్తన ఈ ఆనందకరమైన భావనతోనే మనసును ఆహ్లాదపరచేలా ఉంటుంది. అందుకే ఆనందభైరవి అనగానే శ్యామశాస్త్రి వారు గుర్తుకు వస్తారు. ఈ కృతిని సౌమ్య గారి గాత్రంలో వినండి.